Σχολιασμός Υπόθεσης Rahimi κατά Ελλάδας (ΕυρΔΔΑ)

afdsfdsfs.jpg

Γράφει ο Κοκκινογέννης Ιωάννης

Υπόθεση RAHIMI κατά Ελλάδας

(Προσφυγή υπ’αρ. 8687/08[1])

Απόφαση

Στρασβούργο, 5 Απριλίου 2011

 

Λίγα χρόνια πριν καταδικάστηκε η χώρα μας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, για παράνομη κράτηση αλλά και για απάνθρωπη και ταπεινωτική μεταχείριση και ανεπαρκή φροντίδα του Εivas Rahimi, ενός ασυνόδευτου ανηλίκου από το Αφγανιστάν. Συμφωνά με την απόφαση το ελληνικό κράτος οφείλει να καταβάλει το ποσό των 15,000 ευρώ ως αποζημίωση. Ο προσφεύγων ζητά επίσης 1.000 ευρώ για έξοδα και δικαστική δαπάνη στα οποία υποβλήθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου, πέρα από την δικαστική συνδρομή των 850 € που έλαβε ήδη από το Συμβούλιο της Ευρώπης.

 

Στην απόφαση αυτή επιβεβαιώνονται οι επανειλημμένες καταγγελίες που έχουν γίνει από το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Προσφυγές για τη μεταχείριση των αιτούντων άσυλο, τις δυσμενείς συνθήκες που επικρατούν στα περισσότερα κέντρα κράτησης παρανόμως εισερχομένων αλλοδαπών και συγκεκριμένα για τις πολύ σοβαρές ελλείψεις στην προστασία των ασυνόδευτων ανηλίκων, που αποτελούν μια εξαιρετικά ευάλωτη ομάδα.

 

 Η Διαδικασία

 

Η υπόθεση εμφανίστηκε, μετά από προσφυγή με αρ. 8687/08 κατά της Ελληνικής Δημοκρατίας την οποία κατέθεσε ένας Αφγανός πολίτης, ο Divas Radii, ο οποίος προσέφυγε στο Δικαστήριο στις 21 Ιανουαρίου 2008, κατά το άρθρο 34 της Σύμβασης Προστασίας των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και θεμελιωδών Ελευθεριών. Στη συνεχεία ο ενάγων στον οποίο χορηγήθηκε το ευεργέτημα της δικαστικής βοηθείας, εκπροσωπείται από τις δικηγόρους Αθηνών, Μ. Τζεφεράκου και Π. Μασουρίδου. Ενώ η Ελληνική Δημοκρατία εκπροσωπήθηκε από τις πληρεξουσίους του οργάνου της, τον κ. Γεωργιάδη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, και την κα Ζ.Χατζηπαύλου, Δικαστική Αντιπρόσωπο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους. Τέλος, ο προσφεύγων επικαλείται συγκεκριμένα παραβίαση των άρθρων 3, 13 και 5 §§1, 2 και 4 της Σύμβασης. Στις 13 Μαρτίου 2009, η Πρόεδρος του Πρώτου Τμήματος αποφάσισε να κοινοποιήσει την προσφυγή στην Κυβέρνηση. Σύμφωνα με το άρθρο 29 § 3 της Σύμβασης, διάταξη που ίσχυε τότε, αποφασίστηκε επίσης ότι το Τμήμα θα αποφανθεί συγχρόνως επί του παραδεκτού και επί της ουσίας.[2]

 

 Τα Αληθινά Γεγονότα

 

Η υπόθεση αναφέρεται σε ανήλικο μετανάστη που εισήλθε παράνομα στην Ελλάδα, τις συνθήκες κράτησης του στο κέντρο της Παγανής, στη Λέσβο, καθώς και τη διαδικασία απέλασης του. Η απόφαση του ΕΔΔΑ, τρία χρονιά μετά την προσφυγή έρχεται να επιβεβαιώσει σειρά υποθέσεων κυβερνητικών και μη φορέων σχετικά με το συγκεκριμένο κέντρο κράτησης και τις δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης. Όντως, ο προσφεύγων κατήγγειλε την έλλειψη κατάλληλης υποστήριξης που άρμοζε στο καθεστώς του ως ανηλίκου βάσει των άρθρων 3 ( απαγόρευση απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης)[3] και 13 (δικαίωμα πραγματικής προσφυγής )[4] καθώς και τις συνθήκες κράτησης στο κέντρο της Παγώνης. Δυνάμει δε του αρ. 5 παρ. 1, 2 και 4 (δικαίωμα στην ελευθερία και ασφάλεια)[5] ισχυρίστηκε ότι δεν είχε ενημερωθεί για τους λογούς συλλήψεως του και κάθε συναφούς μέτρου που λήφθηκε. Ο προσφεύγων Eivas Rahimi , Αφγανός υπήκοος γεννημένος το 1992, μετά το θάνατο των γονιών του στις ένοπλες συγκρούσεις στο Αφγανιστάν, έφυγε από τη χωρά και έφθασε στη Λέσβο. Εκεί συνελήφθηκε στις 19 Ιουλίου 2007 και κρατήθηκε στο κέντρο κράτησης της Παγανής με εκκρεμή απόφαση για την απέλαση του.

 

Τα διάδικα μέρη παρουσίασαν διάφορες εκδοχές των γεγονότων. Από τη μια οι Ελληνικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι ο προσφεύγων, Eivas Rahimi, είχε ενημερωθεί με τη βοήθεια σημειώματος στα αραβικά σχετικά με τα δικαιώματα του και τη δυνατότητα αίτησης υποβολής ασύλου. Από την άλλη , ο αιτών ,  ισχυρίστηκε ότι δεν είχε λάβει ουδεμία πληροφορία σχετικά με τη δυνατότητα αυτή. Λεπτομερώς, η απουσία διερμηνέα είχε παρεμποδίσει τη συνεννόηση του με τις αρχές δεδομένου ότι ως  επαγγελματίας διερμηνέας ενήργησε έτερος κρατούμενος, ο οποίος δεν δεσμεύεται από οποιοδήποτε καθήκον εχεμύθειας, επιπροσθέτως ο συνκρατούμενος είχε δηλώσει ότι συνόδευε τον ανήλικο ενώ δεν είχε πληροφορηθεί σε γλώσσα που θα μπορούσε να καταλάβει τα δικαιώματα του και τη νομική του κατάσταση.

 

Ο προσφεύγων κατήγγειλε τις συνθήκες κράτησης του στο κέντρο της Παγανής ενώ όπως ισχυρίστηκε είχε κρατηθεί με ενήλικες, διαβιούσε σε ιδιαίτερα δυσμενείς συνθήκες και δεν του είχε επιτραπεί επαφή με τον έξω κόσμο, με εξαίρεση εκπρόσωπο γερμανικής μη κυβερνητικής οργάνωσης Pro Asyl[6], κατά τη διάρκεια επίσημης αποστολής στο νησί της Λέσβου. Κατά την Ελληνική Κυβέρνηση ο προσφεύγων είχε κρατηθεί σε κελί ειδικά σχεδιασμένο για ανηλίκους και δεν είχε διατυπώσει κανένα παράπονο στις τοπικές αρχές για τις συνθήκες κράτησης του.

 

Το θέμα αν ο προσφεύγων συνοδευόταν

 

Συμφωνά με τα αποδεικτικά στοιχεία, το Δικαστήριο έκρινε, κατά το πρότυπο της απόδειξης «πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας»[7], συγκρίνοντας τις πληροφορίες που παρέρχονταν από τις ελληνικές αρχές, με πληροφορίες από άλλες αξιόπιστες πηγές. Το δικαστήριο έκρινε ότι σε περιπτώσεις απέλασης ή έκδοσης, θα ήταν υπέρμετρα περιοριστικό να ερευνήσει μονό τις πληροφορίες που παρέχονται από τις αρχές.  Το θέμα αν ο προσφεύγων είχε συνοδευτεί, γεγονός για το οποίο τα μέρη διαφώνησαν, ήταν καθοριστικό ως προς τις υποχρεώσεις του κράτους προς το μέρος του. Στηρίζοντας τα συμπεράσματα του σχετικά με την καταχώριση της αίτησης του προσφεύγοντος για πολιτικό άσυλο και την έκθεση που συντάχθηκε από την ΜΚΟ Άρσις, το Δικαστήριο του Στρασβούργου έκρινε ότι από τις 27 Ιουλίου 2007, ο ενάγων δεν είχε συνοδευτεί από ένα στενό συγγενή. Για τη περίοδο 19-27 Ιουλίου 2007, οι ισχυρισμοί σχετικά με τη κατάσταση των παιδιών των μεταναστών, ειδικά στο νησί της Λέσβου, επιβεβαιώνονται από διάφορες εκθέσεις που επισημαίνουν,  μεταξύ άλλων, σοβαρές ελλείψεις στην εποπτεία των ασυνόδευτων ανηλίκων αιτούντων άσυλο, καθώς και την αυθαίρετη σύνδεση των ανηλίκων με ενήλικες από το Αφγανιστάν που εμφανίζονται ως «αδελφός» ή «ξάδερφος»[8] τους.

 

Το Δικαστήριο έκρινε ότι τα επίσημα έγγραφα δεν περιείχαν καμία πληροφορία σχετικά με την υποτιθεμένη ύπαρξη οικογενειακού δεσμού μεταξύ του αιτούντος και του ΝΜ. Το Δικαστήριο απέδωσε ιδιαίτερη σημασία στο γεγονός, ότι η φράση «αυτός είναι ανήλικος που συνοδεύει τον ξάδερφο του»[9] εμφανίστηκε στην απόφαση απέλασης. Περαιτέρω, οι αρχές είχαν θεμελιώσει την απόφαση τους αποκλειστικά στις δηλώσεις που έγιναν από τον αιτούντα, μέσω ομοεθνή του συνκρατούμενου, λόγω του ότι δεν ήταν σε θέση να αφενός να γνωρίζει, αφετέρου δε να μιλά την αγγλική γλώσσα. Ως εκ τούτου, η οικογενειακή σχέση μεταξύ του αιτούντος και του ΝΜ είχε στοιχειοθετηθεί από τις αρμόδιες αρχές με βάση μια αβέβαιη διαδικασία, η οποία δεν παρέχει καμία εγγύηση ότι στην πραγματικότητα συνοδευόταν. Το παραπάνω είχε σημαντικές συνέπειες δεδομένου ότι ο ενήλικος φερόταν ως κηδεμόνας. Το Δικαστήριο επισήμανε ότι η Ελληνική Κυβέρνηση δεν είχε παράσχει καμία πληροφορία σχετικά με το ΝΜ μετά την απελευθέρωση του.

 

Το θέμα της εξάντλησης των εσωτερικών ένδικων μέσων

 

Το ΕΔΔΑ απέρριψε την ένσταση της Ελληνικής Κυβέρνησης περί μη εξάντλησης των εσωτερικών ένδικων μέσων, καθώς το διανεμόμενο φυλλάδιο στην αραβική γλώσσα, αφενός δεν περιείχε σαφείς πληροφορίες σχετικά με τη προβλεπόμενη διαδικασία καταγγελίας των συνθηκών κράτησης, αφετέρου δε μπορούσε να γίνει κατανοητό από τον αιτούντα με μητρική γλώσσα την περσική. Μάλιστα, το Δικαστήριο βασίστηκε σε εκθέσεις Διεθνών οργάνων όπως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων και της Απάνθρωπης ή Ταπεινωτικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας (CPT)[10], η οποία είχε σημειώσει το 2008 την απουσία μιας ολοκληρωμένης ανεξάρτητης αρχής για την επιθεώρηση των εγκαταστάσεων κράτησης, του Επιτρόπου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του Συμβουλίου της Ευρώπης (Επίσκεψη 8-10 Δεκεμβρίου 2008) της UNHCR κα . Τέλος το ΕΔΔΑ επιπλέον επισήμανε την αναρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων να εξετάζουν τις συνθήκες παραμονής στα κέντρα κράτησης παρανόμων μεταναστών και έκρινε ότι το κράτος ναυάγησε να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 13.

 

Οι συνθήκες κράτησης στο κέντρο της Παγανής

 

Το ΕΔΔΑ δεν κατέληξε με πεποίθηση κατά ποσόν ο αιτών είχε τεθεί υπό κράτηση με τους ενήλικες, αλλά σχετικά με τις συνθήκες κράτησης στην Παγανή, όπως επαληθεύονται από πολλές συγκλίνουσες εκθέσεις για παράδειγμα Έλληνα Συνήγορο του Πολίτη[11], CPT που απεικονίζει το κέντρο «βρώμικο πέρα από κάθε περιγραφή» και ως «επικίνδυνο για την υγεία τόσο για το προσωπικό όσο και για τους κρατουμένους»[12], αρκετών διεθνών οργανισμών και ελληνικών ΜΚΟ. Το πρόβλημα του υπερπληθυσμού ήταν έντονο όπως και εξαιρετικά άθλιες συνθήκες υγιεινής: κρατούμενοι κοιμόνταν στο έδαφος, ύπαρξη μιας τουαλέτας και ενός ντους για 150 άτομα κατά τη διάρκεια περιόδων υπερπληθυσμού, υπερχείλιση τουαλετών κτλ σκιαγραφούν τις συνθήκες διαβίωσης. Το Δικαστήριο προς τούτοις, επικεντρώθηκε σε κατ’ εξοχήν βίαια επεισόδια( ταραχές, απεργίας πείνας) που είχαν λάβει χώρα στο κέντρο το 2009 λόγω των πολύ κακών συνθηκών κράτησης.

 

Η εξαιρετικά ευάλωτη προσωπική κατάσταση του ανηλίκου αιτούντος και οι συνθήκες κράτησης στην Παγανή, αλλά και η αποτυχία των αρχών να αναλάβουν τη φροντίδα του ως ασυνόδευτου ανηλίκου μετά την απελευθέρωση του στοιχειοθετούν ταπεινωτική μεταχείριση κατά παράβαση του άρθρου 3.

 

Το Άρθρο 5: To δικαίωμα στην προσωπική ελευθερία και ασφάλεια

 

Το ΕΔΔΑ αναγνώρισε τις υφιστάμενες ελλείψεις στην ελληνική νομοθεσία σχετικά με σχετικά με το δικαστικό έλεγχο της κράτησης με σκοπό την απέλαση, καθώς ο σχετικός νόμος 3386/2005[13] συνδέεται μονό τις περιπτώσεις κινδύνου διαφυγής ή της απειλής για τη δημοσιά τάξη. Οι ελλείψεις αυτές που έχουν απασχολήσει και παλαιότερα το ΕΔΔΑ (Α.Α κατά Ελλάδας, απόφαση 22 Ιουλίου 2010) οδηγούν σε παραβιάσεις του ως άνω δικαιώματος της Σύμβασης.

 

Συμπερασματικές Παρατηρήσεις

 

Η απόφαση Rahimi αντικατοπτρίζει σπουδαίες ελλείψεις και προβλήματα στην αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης: νομιμότητα κράτησης, συνθήκες διαβίωσης, αντιμετώπιση ανηλίκων. Το κέντρο κράτησης της Παγανής έχει κλείσει πλέον από το 2009, ωστόσο, η λειτουργία του αποτέλεσε αντικείμενο έντονης κριτικής από διεθνή και εσωτερικά όργανα δικαιωμάτων του ανθρώπου, ΜΚΟ και άλλους φορείς. Η απόφαση αυτή επαναβεβαιώνει την ανάγκη, όχι μονό εκσυγχρονισμού του υφισταμένου πλαισίου αντιμετώπισης της μετανάστευσης, αλλά και ενίσχυσης και σεβασμού των δικαιωμάτων του ανθρώπου σε όλες αυτές τις διαδικασίες , ως υποχρέωση συμμόρφωσης των κρατών με δεσμεύσεις που έχουν  αναλάβει σε διεθνές και περιφερειακό επίπεδο στο πεδίο των ανθρωπίνων  δικαιωμάτων.

 

Λαμβάνοντας υπόψη την ανηλικότητα του προσφεύγοντος, η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη προσοχή, καθώς υπερτονίζεται η υποχρέωση ιδιαίτερης μεταχείρισης των παιδιών μεταναστών, σε συνάρτηση και αρμονία με το γνώρισμα τους αυτό ως παιδιών. Σε καμιά περίπτωση, συνεπώς, δε δύναται να εξομοιωθούν με τους ενηλίκους, είτε αναφορικά με τη ικανότητα ή μη κράτησης και τις εκεί συνθήκες, είτε ως προς τη διαδικασία ασύλου, και την παραμονή τους στη χώρα.


[1] Προσφυγή υπ’αρ. 8687/08

 

[2] Προσφυγή υπ’ αρ. 8687/08 σελ 2-3

[3] http://translate.google.gr/translate?hl=el&langpair=en|el&u=http://en.wikipedia.org/wiki/Article_3_of_the_European_Convention_on_Human_Rights

[4] http://translate.google.gr/translate?hl=el&langpair=en|el&u=http://en.wikipedia.org/wiki/European_Convention_on_Human_Rights

[5] http://translate.google.gr/translate?hl=el&langpair=en|el&u=http://en.wikipedia.org/wiki/European_Convention_on_Human_Rights

[6] http://translate.google.gr/translate?hl=el&langpair=en|el&u=http://www.proasyl.de/en/

[7] http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CF%8C%CE%BB%CE%BF%CF%82

[8] Προσφυγή υπ’αρ. 8687/08

[9] Προσφυγή υπ’αρ.  8687/08

[10] http://www.cpt.coe.int/grec.htm

[11] http://www.synigoros.gr/

[12] Προσφυγή υπ’αρ. 8687/08

[13] http://www.policenet.gr/portal/downloads/nomothetimata-allodapon/87.html

Share This Post

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Captcha * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.