Συρία : Η χρήση των “αυτοσχέδιων” βομβών-βαρελιών σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο

16Ανάμεσα στη συνεχιζόμενη φρίκη που αναφέρθηκε από τη Συρία, είναι η χρήση ορισμένων όπλων που ξανά και ξανά οδηγεί σε πρωτοσέλιδα. Ενώ η χρήση των χημικών όπλων, οδήγησε σε σημαντική ανταπόκριση από τη διεθνή κοινότητα, τους τελευταίους μήνες οι επιθέσεις με τις λεγόμενες “βόμβες βαρέλια” προκάλεσε διεθνή ηχώ. Στο τελευταίο του ψήφισμα για τη Συρία το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ απαίτησε από όλα τα μέρη να παύσουν “την αδιάκριτη χρήση των όπλων σε κατοικημένες περιοχές, συμπεριλαμβανομένων των βομβαρδισμών και των βομβαρδισμών από αέρος, όπως η χρήση των βομβών βαρελιών”. Ο Γενικός Γραμματέας Απαγορεύσεων του ΟΗΕ αποκάλεσε “φρικτά” αυτά τα όπλα, η Γαλλία διαπίστωσε ότι αυτά τα όπλα “προσπάθησαν να σκοτώσουν αδιακρίτως ανθρώπους” και για το Ηνωμένο Βασίλειο, η χρήση αυτών των όπλων εναντίον μη στρατιωτικών περιοχών αποτελεί “ένα ακόμη έγκλημα πολέμου” από το καθεστώς Assad. Διαφορετικές ομάδες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ή το Δίκτυο της Συρίας για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, αναφέρουν ότι η χρήση βομβών βαρελιών έχει προκαλέσει μεγάλο αριθμό νεκρών, η συντριπτική πλειοψηφία των οποίων είναι άμαχοι. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι τα εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν στη Συρία, ιδιαίτερα από το καθεστώς Assad. Είναι, ωστόσο, λιγότερο σαφές σε ποιο βαθμό το διεθνές δίκαιο απαγορεύει τη χρήση των βομβών βαρελιών σε μη διεθνείς ένοπλες συρράξεις, και κατά πόσον η χρήση τους αποτελεί έγκλημα πολέμου.

Τι είναι μια βόμβα βαρέλι;

Όπως ανέλυσε πρόσφατα στην εισαγωγή ενός πολύ γνωστού blog ο επικεφαλής σύμβουλος Richard M. Lloyd, οι βόμβες βαρέλια που χρησιμοποιούνται στη Συρία συνήθως αποτελούνται από έναν κύλινδρο – που μπορεί να είναι ένα βαρέλι και κατά πάσα πιθανότητα έδωσε το όνομά στη βόμβα – που γεμίζουν με ένα εκρηκτικό και κομμάτια μετάλλου. Έχει επίσης αναφερθεί ότι πιο πρόσφατες εκδόσεις αυτών των “αυτοσχέδιων” αργών όπλων γέμιζαν με καύσιμο, και κατασκευάζονταν με τρόπο που έμοιαζε με τα «εκρηκτικά με αέριο καύσιμο», με γεωγραφική ευρύτητα και σημαντικές καταστροφικές συνέπειες. Πρωτύτερα στη σύγκρουση, μικρότερες εκδοχές αυτών των βομβών έπεφταν από ελικόπτερα σε χαμηλό υψόμετρο, γεγονός που επέτρεπε στο συριακό στρατό να “χτυπήσει” με τη βόμβα συγκεκριμένους στόχους. Αντίθετα, πιθανόν να οφείλεται σε βελτίωση της ικανότητας των δυνάμεων της αντιπολίτευσης που στόχευαν ελικόπτερα σε χαμηλό υψόμετρο, οι βόμβες βαρέλια σταδιακά έπεφταν από ελικόπτερα σε υψόμετρο έως 2000μ. Στην ένοπλη σύγκρουση στη Συρία, οι βόμβες βαρέλια παρήχαν τρόπο για να προκληθεί «φθηνή και θανατηφόρα βλάβη στις αστικές περιοχές».

Η νομιμότητα της χρήσης των βομβών βαρελιών σύμφωνα με το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο

Σύμφωνα με το ΔΑΔ, ένα όπλο μπορεί να απαγορευθεί απολύτως ως παράνομο μέσο πολέμου, ή η χρήση τέτοιων όπλων μπορεί να είναι παράνομη σε συγκεκριμένες περιστάσεις. Οι βόμβες βαρέλια θα απαγορεύονταν εντελώς αν ήταν “εγγενώς αδιάκριτες”, που σημαίνει ότι δεν μπορούν να στοχεύουν σε στρατιωτικό στόχο. Ενώ αυτό μπορεί να συμβαίνει όταν απελευθερώνεται από υψηλό υψόμετρο, δεν ισχύει απαραιτήτως όταν έχει πέσει από χαμηλό υψόμετρο, όπου φαίνεται ότι είναι δυνατόν να κατευθύνει την κάννη κατά συγκεκριμένου στρατιωτικού στόχου. Έτσι, οι βόμβες αυτές δεν είναι “εγγενώς αδιάκριτες”.

Το επιχείρημα έχει αμφισβητηθεί καθώς οι βόμβες βαρέλια είναι εμπρηστικά όπλα, η χρήση των οποίων εναντίον αμάχων ή στρατιωτικούς στόχους που βρίσκονται σε συγκέντρωση των αμάχων παραβιάζει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για ορισμένα συμβατικά όπλα. Για να είμαι σαφής, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για ορισμένα συμβατικά όπλα δεν εφαρμόζεται στη Συρία, επειδή η Συρία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος σε αυτό. Ακόμα, υπάρχουν περιορισμοί σχετικά με τη χρήση εμπρηστικών όπλων βάσει του διεθνούς εθιμικού δικαίου. Ωστόσο, στην κοινή τους μορφή οι βόμβες βαρέλια δεν φαίνεται να εμπίπτουν στον ορισμό των εμπρηστικών όπλων βάσει του διεθνούς εθιμικού δικαίου – εκτός αν οι ισχυρισμοί είναι αλήθεια ότι μερικές από αυτές τις βόμβες ήταν βόμβες ναπάλμ και με κύριο στόχο να βάλουν φωτιά σε αντικείμενα ή να προκαλέσει τραυματισμό με εγκαύματα σε πρόσωπα.

Οι βόμβες βαρέλια έχουν επίσης καταδικαστεί ως όπλα που σκορπίζουν τον τρόμο μεταξύ του άμαχου πληθυσμού. Σε εναέριους βομβαρδισμούς, ιδιαίτερα σε γειτονιές όπου οι πολίτες είναι παρόντες, συνεπάγεται σε ένα βαθμό φόβο και τρόμο στον πληθυσμό. Αυτό που θα έκανε τη χρήση βομβών βαρελιών παράνομη, ωστόσο, θα ήταν εάν ο πρωταρχικός σκοπός της χρήσης τους ήταν να σκορπίζουν τον τρόμο μεταξύ του άμαχου πληθυσμού. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση που τα όπλα αυτά δεν χρησιμοποιούνται για να υπάρξει στρατιωτικό πλεονέκτημα. Ενώ αυτό μπορεί να συμβεί σε ορισμένες περιπτώσεις στη Συρία, μπορεί να είναι δύσκολο να αποδειχθεί ότι το να σπέρνουν τον τρόμο είναι ο πρωταρχικός στόχος τους.

Αντί να καταφεύγουμε σε σκληρούς όρους, όπως «εμπρηστικά όπλα» και «τρομοκρατία», η αναφορά σε θεμελιώδεις κανόνες του εθιμικού διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου οδηγεί σε απαγόρευση της χρήσης βομβών βαρελιών υπό τις παρούσες συνθήκες. Πρώτον, είναι σαφές ότι η χρήση αυτών των βομβών απαγορεύεται όταν στρέφονται κατά πολιτών ή πολιτικών αντικειμένων. Αλλά ακόμα και αν δεν ήταν δυνατόν να αποδειχθεί ότι το καθεστώς Assad έβαλε στο στόχαστρο αμάχους και όχι μαχητές της αντιπολίτευσης, που εικάζεται ότι λειτουργούν με πολιτικά κίνητρα, η ρίψη βομβών βαρελιών κυρίως σε κατοικημένες περιοχές από μεγάλο υψόμετρο, αποτελεί αναμφίβολα μία απαγορευμένη δίχως διακρίσεις επίθεση. Λόγω της φύσης των ακάθαρτων βομβών βαρελιών, όταν χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο σε πολιτικούς στόχους δεν μπορούν να κατευθύνονται σε ένα συγκεκριμένο στρατιωτικό στόχο και η χρήση τους, επομένως, απαγορεύεται.

Μήπως η χρήση βομβών βαρελιών συνιστούν έγκλημα πολέμου;

Αν ελπίσουμε ότι μια μέρα το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, ένα εθνικό δικαστήριο της Συρίας, ή ένα διεθνές ή διεθνοποιημένο ή περιφερειακό δικαστήριο εκδικάσει τα παραπάνω φερόμενα εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν από όλα τα μέρη της σύγκρουσης στη Συρία, θα προκύψει το ερώτημα κατά πόσο η χρήση των βομβών βαρελιών αποτέλεσε έγκλημα πολέμου. Τα εγκλήματα πολέμου σύμφωνα με το άρθρο 8(2)(ε) του Καταστατικού της Ρώμης προβλέπουν μόνο περιορισμένη ποινικοποίηση των επιθέσεων αυτών. Αδιάκριτες επιθέσεις δεν ποινικοποιούνται ρητά βάσει του Καταστατικού της Ρώμης. Για να συνιστούν έγκλημα πολέμου, θα πρέπει να αποδειχθεί ότι η επίθεση ήταν εσκεμμένα στραμμένη κατά του άμαχου πληθυσμού. Από την άποψη αυτή, το ICTY υποστήριξε ότι «αδιάκριτες επιθέσεις, δηλαδή, επιθέσεις που πλήττουν αμάχους ή πολιτικούς και στρατιωτικούς στόχους, χωρίς διάκριση, μπορούν να χαρακτηριστούν ως άμεσες επιθέσεις εναντίον αμάχων». Επιπλέον, το Καταστατικό της Ρώμης δεν προβλέπει έναν εξαντλητικό κατάλογο εγκλημάτων πολέμου. Η ΔΕΕΣ διαπιστώνει ότι βάσει του διεθνούς δικαίου που εφαρμόζεται στις εσωτερικές ένοπλες συγκρούσεις υπάρχει επαρκής βάση για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οτιδήποτε «ξεκινά μια αδιάκριτη επίθεση με αποτέλεσμα τον θάνατο ή τον τραυματισμό αμάχων» αποτελεί έγκλημα πολέμου.

Για να συνοψίσω, παρά τον ακατέργαστο χαρακτήρα τους και τη σαφή δυσκολία να κατευθυνθούν αυτές τις βόμβες σε στρατιωτικούς στόχους, οι βόμβες βαρέλια δεν απαγορεύονται απολύτως δυνάμει του ΔΑΔ. Στην πραγματικότητα, αν το καθεστώς Assad χρησιμοποίησε αυτές τις βόμβες σε περιπτώσεις όπου δεν ήταν σε θέση να απευθύνονται στα στρατιωτικούς στόχους, η χρήση αυτών των βομβών δεν θα ήταν αναγκαστικά απαγορευμένη. Ωστόσο, αναφέρει ομόφωνα φαίνεται ότι οι βόμβες βαρέλια τώρα σκόπιμα κατευθύνονται σε πολιτικό στόχους ή έπεσαν από μεγάλο υψόμετρο κατά τρόπο που καθιστά αδύνατο να κατευθύνονται αυτές οι βόμβες σε στρατιωτικούς στόχους. Και στις δύο περιπτώσεις, αυτό αποτελεί σαφή παραβίαση των νόμων του πολέμου, και θα μπορούσε να ισοδυναμεί με έγκλημα πολέμου. Ως εκ τούτου, δεν είναι η βόμβα τέτοια που παραβιάζει τους διεθνείς κανόνες για τις ένοπλες συγκρούσεις, αλλά είναι ο τρόπος που οι συριακές δυνάμεις χρησιμοποιούν αυτό το όπλο που παραβιάζει το ΔΑΔ και κατά πάσα πιθανότητα αποτελεί έγκλημα πολέμου.

Πηγή: ejiltalk.org

Μετάφραση & Επιμέλεια άρθρου : Ιωάννα Καραγώγου

Share This Post

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Captcha * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.