Συνέντευξη με τον δικηγόρο & Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης Δήμου Αθηναίων κ. Βασίλη Σωτηρόπουλο

46710_10201501311794243_1343864841_n Καλημέρα, κύριε Σωτηρόπουλε.

Τον Ιούλιο του 2012 το δημοτικό συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων σας εξέλεξε ως τον πρώτο Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης. Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια για τον θεσμό και τον ρόλο του Συμπαραστάτη;

Βεβαίως. Είναι ένας θεσμός που προβλέπεται από το πρόγραμμα ‘Καλλικράτης’. Για πρώτη φορά λειτουργεί στην Ελλάδα ο Συνήγορος του Δημότη στην ουσία. Είναι δηλαδή μία ανεξάρτητη αρχή σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης που δέχεται τις καταγγελίες πολιτών και των επιχειρήσεων και μεσολαβεί για την επίλυση των σχετικών προβλημάτων. Προσπαθούμε, λοιπόν, εξωδικαστικά να λύσουμε τα προβλήματα που οι ίδιοι οι πολίτες και οι επιχειρήσεις καταθέτουν και να αξιοποιήσουμε την δυνατότητα του διαλόγου για να ξεπεραστούν. Να αποφύγουμε τις δικαστικές διενέξεις οι οποίες είναι μακροχρόνιες, δαπανηρές και ψυχοφθόρες και να προσπαθήσουμε μέσα από τον διάλογο και την διαμεσολάβηση να λύσουμε τα προβλήματα. Αυτό είναι κάτι που γίνεται πάνω από δέκα χρόνια στην Ελλάδα σε επίπεδο κεντρικής διοίκησης με τον Συνήγορο του Πολίτη και τώρα, για πρώτη φορά, εφαρμόζεται αυτό και σε επίπεδο δήμου με τον Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης.

Οι πολίτες και οι επιχειρήσεις, επομένως, με ποιο τρόπο μπορούν να απευθυνθούν στον Συμπαραστάτη;

Από την αρχή που ξεκίνησε η λειτουργία του γραφείου του Συμπαραστάτη του Δημότη προσπαθήσαμε να φτιάξουμε διαδικασίες που θα διευκολύνουν την υποβολή καταγγελιών των δημοτών και των επιχειρήσεων. Ακόμα και αυτών οι οποίοι δεν μπορούν, ακολουθώντας τον παραδοσιακό δρόμο, να έρθουν οι ίδιοι στο γραφείο του Δημαρχείου (Αθηνάς 63, 2ος όροφος) και να καταθέσουν το αίτημά τους συμπληρώνοντας το έντυπο καταγγελίας που έχουμε φτιάξει μπορούν να κάνουν ένα τηλεφώνημα καταθέτοντας το πρόβλημα στο 210 37 22 306, οπότε οι συνεργάτες μας θα καταγράψουν το πρόβλημα και θα δεχτούν την καταγγελία, ή μπορούν να στείλουν με φαξ την καταγγελία συμπληρωμένη αφού την κατεβάσουν από το ίντερνετ  στην μορφή του εντύπου και τη συμπληρώσουν ή μπορούν να την στείλουν και με e-mail στο [email protected] Με αυτούς τους τέσσερις τρόπους, λοιπόν, μπορούν οι πολίτες και οι επιχειρήσεις να καταθέσουν την καταγγελία τους στο γραφείο μας.

Ο Συμπαραστάτης μπορεί να επιβάλλει πρόστιμα ή ποινές; Και, επίσης, είναι δεσμευτικές οι συστάσεις του;

Οι συστάσεις δεν είναι δεσμευτικές γιατί στην πραγματικότητα δεν είναι συστάσεις με την τυπική έννοια. Προσπαθούμε να εξετάσουμε την νομική και την ουσιαστική βασιμότητα μίας καταγγελίας και με ευρύτητα πνεύματος να αναζητήσουμε την λύση που θα μπορούσε να δώσει ο ίδιος ο Δήμος στο πρόβλημα του πολίτη. Είναι προτάσεις λοιπόν, όχι συστάσεις. Αυτό που προτείνουμε στην δημοτική υπηρεσία κάθε φορά. είναι η μέθοδος με την οποία θα λυθεί το πρόβλημα εσωτερικά από τον ίδιο τον Δήμο. Οπότε, όχι, δεν επιβάλλουμε κυρώσεις. Δεν είναι δεσμευτικές οι προτάσεις και όσον αφορά στη λογική είναι η λογική της διαμεσολάβησης, δηλαδή η λογική του διαλόγου. Από εκεί και πέρα βέβαια η αποτελεσματικότητα κρίνεται από το πόσο ουσιαστική θα είναι μία διαμεσολάβηση. Από το πόσο δηλαδή θα έχει μπει σε βάθος στην ανάλυση της υπόθεσης, ακόμα κι αν δεν γίνει δεκτή από την υπηρεσία γιατί αυτό το έγγραφο θα το λάβει ο πολίτης και μπορεί να το αξιοποιήσει μετά σε άλλες υπηρεσίες που μπορεί να προσφύγει, είτε στην δικαιοσύνη είτε οπουδήποτε αλλού και να έχει, έτσι, μία πρώτη διάγνωση της υπόθεσής του.

Όπως αναφέρατε, η δημιουργία του θεσμού αποτελεί απόρροια του σχεδίου ‘Καλλικράτης’. Πιστεύετε ότι ήταν μία από τις αναγκαίες και θετικές αλλαγές που επέφερε ο ‘Καλλικράτης’;

Ναι. Ο ‘Καλλικράτης’ έχει δύο μεγάλα κεφάλαια. Το πρώτο μεγάλο κεφάλαιο είναι η συνένωση περισσότερων δήμων σε λιγότερους, το οποίο είναι ένα καθαρά γεωπολιτικό κεφάλαιο για το οποίο έχουν αναπτυχθεί οι περισσότερες ενστάσεις και για το οποίο φυσικά δεν μπορώ να πάρω θέση στο μέτρο που δεν επηρέασε τον ίδιο τον Δήμο Αθηναίων αυτόν καταυτόν αλλά άλλες περιοχές. Και υπάρχει και ένα αμιγώς διοικητικό κομμάτι, μία αναδιάρθρωση των διοικητικών δομών του Δήμου. Για παράδειγμα, η παλιά Δημαρχιακή Επιτροπή «έσπασε» σε δύο επιτροπές, στην Οικονομική Επιτροπή η οποία αποφασίζει για τα οικονομικά ζητήματα και στην Επιτροπή Ποιότητας Ζωής που αποφασίζει για όλα τα υπόλοιπα. Αυτή ήταν μια σημαντική καινοτομία του ‘Καλλικράτη’. Μία άλλη καινοτομία είναι ότι θεσμοθέτησε την διαβούλευση. Αναφέρει δηλαδή ότι σε κάθε δήμο πρέπει να υπάρχει δημοτική επιτροπή διαβούλευσης. Σε αυτή την ομάδα των καινοτομιών προστίθεται και η υποχρέωση των δήμων να αναδείξουν ένα Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης. Τον αν είναι θετικό θα το κρίνουμε από δύο παραμέτρους. Το πρώτο είναι ότι αυτό είναι συμμόρφωση της χώρας σε συστάσεις που έχουν γίνει από το Συμβούλιο της Ευρώπης. Το Συμβούλιο της Ευρώπης  από το 1985 και μετά με αλλεπάλληλες συστάσεις λέει οτι σε κάθε κράτος πρέπει να υπάρχει Συνήγορος όχι μόνο σε κεντρικό επίπεδο αλλά και σε επίπεδο δήμων και κοινοτήτων. Άρα σε ένα πρώτο βαθμό είναι τυπικό ότι συμμορφωνόμαστε και συντονίζουμε την διάρθρωση της τοπικής αυτοδιοίκησης με πράγματα που ισχύουν σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Το ουσιαστικό είναι ότι οι πολίτες θα μπορέσουν να λύσουν τα προβλήματά τους εξωδικαστικά με τον Δήμο, κάτι το οποίο μπορεί σε ένα βαθμό να συνέβαινε με τον Συνήγορο του Πολίτη αλλά φυσικά με τον φόρτο εργασίας που έχει ο Συνήγορος του Πολίτη αυτό θα μπορούσε να γίνει ενδεχομένως να γίνει με σημαντικές καθυστερήσεις. Άρα θεωρώ ότι είναι κάτι θετικό.

Όσον αφορά γενικότερα στο θεσμό της διαμεσολάβησης στην Ελλάδα, οι πολίτες εμπιστεύονται πλέον αυτό τον τρόπο επίλυσης διαφορών;

Όταν λέμε διαμεσολάβηση εννοούμε πολύ περισσότερα πράγματα από ένα. Το ένα είναι η θεσμική διαμεσολάβηση ενός δημόσιου διαμεσολαβητή όπως είναι ο Συνήγορος του Πολίτη ή ο Συμπαραστάτης του Δημότη στον οποίον έρχεται ο πολίτης και καταγγέλλει το πρόβλημά του. Υπάρχει, επίσης, η διαμεσολάβηση στις υποθέσεις των ιδιωτικών και εμπορικών διαφορών. Αυτή είναι μία διαφορετική μορφή διαμεσολάβησης. Υπάρχει μάλιστα και ειδικός νόμος για αυτό όπου δικηγόροι χρήζονται διαμεσολαβητές μέσα από μία διαδικασία πιστοποίησης του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Εκεί οι πολίτες μπορούν να προσφύγουν και να επιλέξουν τον Διαμεσολαβητή τους για λύσουν αυτά που έχουν. Υπάρχει βέβαια και η ποινική διαμεσολάβηση. Δηλαδή μια άλλη μορφή διαμεσολάβησης που έχει ανατεθεί στους εισαγγελείς της χώρας σε συγκεκριμένες υποθέσεις όπως είναι για παράδειγμα οι υποθέσεις της ενδοοικογενειακής βίας που ο νόμος 3500/2006 προβλέπει συγκεκριμένες διαδικασίες. Άρα μιλάμε για δύο διαφορετικές περιπτώσεις. Η διαμεσολάβηση θα συμβάλει πάρα πολύ στην αποφόρτιση της δικαιοσύνης από την σωρεία των υποθέσεων που επιβαρύνουν σημαντικά την λειτουργία της με αποτέλεσμα να καθυστερεί σε ένα τρομακτικό βαθμό έτσι ώστε τελικά να θεωρείται ότι πολλές φορές δεν έχουμε καν δικαιοσύνη με τις πολλές καθυστερήσεις. Δεν πρέπει όμως την διαμεσολάβηση να την θεωρούμε μόνο ένα εργαλείο για την υπόθεση στην δικαιοσύνη. Οφείλουμε να καλλιεργήσουμε την κουλτούρα της διαμεσολάβησης που είναι η κουλτούρα του διαλόγου. Να φύγουμε δηλαδή από την στείρα καταγγελία που γίνεται μόνο στα μέσα ενημέρωσης ή που αποτελεί μόνο μία γκρίνια που αναπαράγεται μέσα στην κοινωνία χωρίς να βρίσκει διέξοδο και χωρίς να είναι δημιουργική και να καλλιεργήσουμε το σκεπτικό ότι οι καταγγελίες πρέπει να πηγαίνουν στους θεσμικούς υποδοχείς τους, δηλαδή στους φορείς που υπάρχουν και η επιτυχία τους εξαρτάται κατά πενήντα τοις εκατό από τους ίδιους τους πολίτες οι οποίοι θα ζητήσουν την ενεργοποίησή τους. Επομένως, υπάρχουν οι θεσμοί. Η ενεργοποίησή τους, όμως, κατά το μισό νομίζω οτι εξαρτάται από τους ίδιους τους πολίτες, άρα πρέπει να δημιουργηθεί μια κουλτούρα διαμεσολάβησης, και φυσικά το άλλο μισό είναι ευθύνη το ίδιου του φορέα, του ίδιου του διαμεσολαβητή. Είναι λοιπόν κάτι πολύ θετικό. Μην το δούμε μόνο ως εργαλείο. Να το δούμε και ως μία επένδυση για την κοινωνία μας που θα περάσει από το επίπεδο της αντιδικίας στο επίπεδο της συνεννόησης.

Και ερχόμαστε στο επόμενο θέμα που έρχεται ως συνέχεια της απάντησής σας. Οι πολίτες εκφράζουν πολλές φορές, ιδιαίτερα εν μέσω της υπάρχουσας οικονομικής κρίσης, μία καχυποψία προς τους αιρετούς άρχοντες αλλά και τους επίσημους θεσμούς εν γένει. Επηρεάζεται κατά κάποιο τρόπο η λειτουργία του θεσμού του Συμπαραστάτη από αυτό το κλίμα;

Ναι, η καχυποψία είναι δεδομένο από την αρχή ότι θα εκφράζεται στις συνθήκες που ζούμε απέναντι σε οποιονδήποτε βρίσκεται σε μία δημόσια θέση. Απέναντι σε κάθε υπάλληλο του δημόσιου τομέα και των δήμων υπάρχει έντονη καχυποψία, έντονη αμφισβήτηση του ρόλου του/της από τους πολίτες, πολύ περισσότερο όταν εμφανίζεται ως το πρόσωπο που θα λύσει τις διαφορές διότι οι πολίτες θεωρούν οτι ο διαμεσολαβητής μπορεί πολύ απλά να είναι μία μαριονέτα, μπορεί να είναι προπέτασμα καπνού, ένα φύλλο συκής της εξουσίας προκειμένου να απορροφήσει τους κραδασμούς, την οργή και την αγανάκτηση του κόσμου για να μην βρει τον στόχο της που είναι η διοίκηση, η πολιτική ηγεσία. Έχω ζήσει, λοιπόν, αυτή την αμφισβήτηση και ο μόνος τρόπος για να εξηγήσει κανείς ότι τα πράγματα μπορεί κάποτε και να μην είναι έτσι είναι να αποδείξει στην πράξη ότι μπορεί όντως να λύσει το πρόβλημα. Με το να αρχίσουμε να κάνουμε αναλύσεις ότι «όχι, δεν είμαι φύλο συκής, δεν είμαι προπέτασμα καπνού» και λοιπά απλώς μπαίνεις σε μία αντιδικία ακόμα με τον πολίτη, δημιουργείς ακόμα σε μία εστία έντασης. Το θέμα δεν είναι να δημιουργούμε νέες εστίες έντασης αλλά να λύνουμε τα προβλήματα και ο μόνος τρόπος να πείσουμε πια δεν είναι τα λόγια αλλά οι πράξεις.

 Ο Συμπαραστάτης μετράει πλέον ένα χρόνο ζωής. Πως κρίνετε την έως τώρα πορεία του;

Είμαι ο τελευταίος που μπορώ να κάνω κριτική για το έργο του Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης του Δήμου Αθηναίων αλλά θα δώσω μερικά στοιχεία. Το πρώτο μέλημα ήταν να οργανωθεί μία υπηρεσία στην οποία έχουν πρόσβαση όλοι οι πολίτες και όχι μόνο οι πολίτες οι οποίοι μπορούν να έρθουν στο Δημαρχιακό Μέγαρο. Άρα ο πρώτος στόχος ήταν η πρόσβαση. Σε ένα μέρος τον επιτύχαμε δημιουργώντας μία ιστοσελίδα στην οποία δίνουμε όλη την πληροφορία και αναρτάμε όλες τις πληροφορίες για τις υποθέσεις που χειριζόμαστε εξυπηρετώντας, έτσι, και την αρχή της διαφάνειας. Όλα γίνονται με απόλυτη διαφάνεια σε αυτό το γραφείο. Για να ενισχύσουμε, όμως, και την ίση μεταχείριση, δηλαδή την ίση πρόσβαση καθενός στις υπηρεσίες του Συμπαραστάτη, όπως σας είπα, δεν περιοριστήκαμε μόνο στην δημιουργία και της γραμμής που μπορεί να καλέσει κάποιος από το σπίτι του ή της διαδικτυακής υποβολής καταγγελίας αλλά οργανώσαμε και ένα δίκτυο εθελοντών, ενεργών πολιτών, οι οποίοι πηγαίνουν στα δημοτικά διαμερίσματα του Δήμου Αθηναίων προκειμένου να έρθουν σε άμεση επικοινωνία με τους πολίτες που παρακολουθούν τις συνεδριάσεις τους, έτσι ώστε να διαδοθεί ακόμη περισσότερο το μήνυμα της λειτουργίας του Συμπαραστάτη του Δημότη και όποιος θέλει να υποβάλλει καταγγελία ακόμα κι αν δεν έχει ίντερνετ ακόμα κι αν δεν μπορεί να έρθει στο Δημαρχείο ακόμα κι αν δεν έχει ακούσει από πουθενά ότι υπάρχει αυτός ο θεσμός. Ο πρώτος χρόνος λοιπόν είναι αφιερωμένος στην ενημέρωση του κοινού και των δημοτικών υπηρεσιών βέβαια που ήταν προτεραιότητά μας. Δεν υπάρχει δημοτική υπηρεσία που να μη γνωρίζει τον ρόλο μας και να μην συνεργάζεται. Αυτό έγινε και με την αξιοποίηση των μέσων ενημέρωσης. Φτιάξαμε ένα ραδιοφωνικό μήνυμα το οποίο παίχτηκε για ένα ολόκληρο μήνα δωρεάν από όλα τα ραδιόφωνα της χώρας προκειμένου ακόμα και αυτό το κοινό το οποίο δεν θα πήγαινε καν στα δημοτικά συμβούλια για να τον βρουν οι εθελοντές μας να ενημερωθεί για την λειτουργία μας. Τώρα, το αν ήταν πετυχημένη ή όχι η πρώτη περίοδος λειτουργίας θα κριθεί από το ποσοστό του κοινού που έχει ενημερωθεί και το ποιο ουσιαστικό βέβαια, από το ποσοστό των καταγγελιών που έχουν λυθεί τα προβλήματα. Για αυτό το ποσοστό έχουμε στοιχεία ανακοινωμένα μόνο για τους πρώτους μήνες λειτουργίας που αφορούν το 2012 που, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση, ήταν γύρων στο 60 τοις εκατό η επιτυχής επίλυση των καταγγελιών που ήταν βάσιμες. Και βέβαια συνεχίσαμε τον επόμενο χρόνο. Το υπόλοιπο δηλαδή σαράντα τοις εκατό επιδιώκουμε κι αυτό να λυθεί. Αλλά βέβαια ολοκληρωμένα στοιχεία θα έχουμε του χρόνου τον Γενάρη.

Τους τελευταίους μήνες ξεκίνησε στον Συμπαραστάτη ένα πρόγραμμα εθελοντικής εργασίας με σκοπό την ενίσχυση και την ανάδειξη του θεσμού. Πως κρίνετε την έως τώρα πορεία αυτού του προγράμματος και είστε διατεθειμένος να το καθιερώσετε;

Επειδή ο Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης είναι ένα μονοπρόσωπο όργανο που είναι φύσει αδύνατο να είναι πανταχού παρόν σε όλη την έκταση μίας πρωτεύουσας κράτους όπως είναι η Αθήνα έμαθα σε συνάντηση με συναδέλφους μου Συνηγόρους του Δημότη σε άλλες πόλεις της Ευρώπης ότι η δημιουργία ενός δικτύου εθελοντών που συμβάλλουν στην λειτουργία του γραφείου αποτελεί μια καλή πρακτική για την λειτουργία των γραφείων των ombudsmen σε επίπεδο δήμου. Μάλιστα ήταν πολύ πετυχημένη λειτουργία αυτού του προγράμματος στο Παρίσι που δεν έχει μόνο επτά διαμερίσματα όπως η Αθήνα αλλά εικοσιπέντε. Ο Συνήγορος του Δημότη στο Παρίσι έχει μία ομάδα δεκαπέντε εθελοντών οι οποίοι επισκέπτονται τα δημοτικά διαμερίσματα και επιβοηθούν τους πολίτες να υποβάλλουν τις καταγγελίες. Μάλιστα εκεί υπάρχει συστηματικό πρόβλημα αναλφαβητισμού όπου είναι ιδιαίτερος ο ρόλος του εθελοντή. Αυτό λοιπόν που θεωρείται ότι είναι χρήσιμο είναι να δούμε πως λειτουργεί και στον Δήμο Αθηναίων. Φτιάξαμε, λοιπόν, ένα πρόγραμμα εθελοντικής δράσης που υπήρξε πολύ μεγάλη συμμετοχή την εβδομάδα που το ανακοινώσαμε. Βάλαμε πολύ συγκεκριμένους χρονικούς όρους για την υποβολή των αιτημάτων ώστε να μην πλατειάσει αλλά και πολύ συγκεκριμένο χρόνο λειτουργίας του προγράμματος, δηλαδή τρεις μήνες. Ο σκοπός ακριβώς είναι να πάρουμε τα συμπεράσματα από την πρώτη λειτουργία. Δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα οπότε δεν μπορώ να μιλήσω συνολικά αυτή την στιγμή γιατί θα ολοκληρωθεί στις 22 Ιουλίου αλλά βέβαια έχει περάσει το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και μπορώ να πως ότι ήταν πάρα πολύ ωφέλιμο και για την λειτουργία του γραφείου γιατί ανανεώθηκε με την συμμετοχή νέων ανθρώπων ή και μεγαλύτερων ανθρώπων με εμπειρία που συνέβαλλαν στην λειτουργία του θεσμού και νομίζω ότι πρέπει να εξετάσουμε πάρα πολύ προσεκτικά την δυνατότητα του να εξακολουθήσει από το φθινόπωρο άλλο ένα πιο καλά αυτή τη φορά οργανωμένο πρόγραμμα.

Τέλος, θα θέλατε να απευθύνετε ένα μήνυμα προς τους πολίτες και τις επιχειρήσεις του Δήμου Αθηναίων;

Ναι, θέλω να πω ότι τα προβλήματα που προκαλεί ο Δήμος Αθηναίων στους πολίτες και τις επιχειρήσεις του Δήμου σε ένα σημαντικό βαθμό μπορούν να επιλυθούν εφόσον οι ίδιοι το ζητήσουν. Άρα το πρώτο βήμα είναι οι ίδιοι να γίνουμε μέρος της επίλυσης του προβλήματος γιατί αν γνωρίζουμε ένα πρόβλημα και δεν το καταγγέλλουμε, δεν το επισημαίνουμε, δυστυχώς κατά αποτέλεσμα γινόμαστε μέρος του ίδιου του προβλήματος και όχι της λύσης του.

Σας ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σας!

Κι εγώ.

Καραμιχαηλίδου Όλγα, απόφοιτος ΠΜΣ Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου Νομικής Αθηνών

Share This Post

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Captcha * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.