Προσωπική Ασφάλεια, Προσωρινή Κράτηση και Σύνταγμα

Γράφει ο Αργυρόπουλος Γιώργοςurl

Προσωπική Ασφάλεια

Το Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας στο άρθρο 6 προστατεύει την προσωπική ασφάλεια, την απαγόρευση δηλαδή της στέρησης της προσωπικής ελευθερίας του ατόμου χωρίς την τήρηση των προβλεπόμενων συνταγματικών εγγυήσεων. Ειδικότερα το άρθρο 6 αναφέρει: ‘’Κανένας δε συλλαμβάνεται ούτε φυλακίζεται χωρίς αιτιολογημένο δικαστικό ένταλμα, που πρέπει  να επιδοθεί τη στιγμή που γίνεται η σύλληψη ή η προφυλάκιση.’’ Η διάταξη αυτή αποτελεί εξειδίκευση της διάταξης της παραγράφου 3 του άρθρου 5 που αναφέρει: ‘’Η προσωπική ελευθερία είναι απαραβίαστη. Κανένας δεν καταδιώκεται ούτε συλλαμβάνεται ούτε φυλακίζεται  ούτε με οποιονδήποτε άλλο τρόπο περιορίζεται, παρά μόνο όταν και όπως ορίζει ο νόμος.’’ Οι απαγορεύσεις αυτές ισχύουν τόσο στην ποινική διαδικασία όσο και στη διοικητική διαδικασία κάτι που προκύπτει από το γεγονός ότι το ίδιο το Σύνταγμα δεν προβαίνει σε σχετική διάκριση.

Τα Συντάγματα της Επιδαύρου, της Τροιζήνας και του 1844 περιείχαν σχετικές διατάξεις απαγόρευσης στέρησης της προσωπικής ελευθερίας, όπως επίσης και η Magna Libertatum, η Petition of Rights, το Αμερικανικό Σύνταγμα (4η και 5η Τροποποίηση) και η Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Γαλλικής Επανάστασης. Με τα σημερινά δεδομένα, στο άρθρο 5 της Ευρωπαικής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου κατοχυρώνεται η προσωπική ασφάλεια με την κλασσική εκδοχή της φυσικής ελευθερίας του ατόμου. Επίσης αντίστοιχη κατοχύρωση υπάρχει και στο Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα στα άρθρα 9 και 14 παρ.3.

Η προσωπική ασφάλεια διακρίνεται σε :

Α. προστασία από αυθαίρετη καταδίωξη, σύλληψη, φυλάκιση και οποιοδήποτε άλλο περιορισμό της προσωπικής ελευθερίας.

Β. προστασία που αφορά την άσκηση της ποινικής δίωξης, την ποινική δίκη και την επιβαλλόμενη ποινή.

Η πρώτη περίπτωση προστασίας προκύπτει από το συνδυασμό του άρθρου 5 παρ.3 και του άρθρου 6 του Συντάγματος. Η δεύτερη περίπτωση από το άρθρο 7 του Συντάγματος. Τόσο το άρθρο 5 παρ. 3 όσο και το άρθρο 6 θέτουν ως προυπόθεση άρσης των απαγορεύσεων στέρησης της προσωπικής ελευθερίας την ύπαρξη νόμου. Η προσωπική ασφάλεια επομένως τελεί υπό την επιφύλαξη του νόμου. Το Σύνταγμα εξουσιοδοτεί τον κοινό νομοθέτη να εισάγει περιορισμούς του ατομικού δικαιώματος όχι όμως με τη μορφή της ελεύθερης εντολής αλλά πάντοτε τηρουμένων των συνταγματικών εγγυήσεων.

Φορείς του δικαιώματος της προσωπικής ασφάλειας είναι μόνο τα φυσικά πρόσωπα λόγω του ανθρωπίνου χαρακτήρα του δικαιώματος. Ειδικότερα, είναι όλα τα φυσικά πρόσωπα ανεξαρτήτως εθνικότητας, φυλής, γλώσσας και θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων. Το δικαίωμα της προσωπικής ελευθερίας και ασφάλειας τριτενεργεί καθώς, παρότι αρχικά στράφηκε αποκλειστικά κατά του κράτους, στη σύγχρονη εποχή κρίνεται αναγκαίο να στρέφεται ενάντια σε κάθε εξουσία όποιο και αν είναι το υποκείμενό της, κράτος ή ιδιώτες.

Προσωρινή Κράτηση

  Στην πρώτη παράγραφο του άρθρου 6 του Συντάγματος καθιερώνονται οι εγγυήσεις της προσωπικής ελευθερίας και ασφάλειας. Στην παράγραφο 4 του άρθρου 6 του Συντάγματος ορίζεται ρητώς το επιτρεπτό της προσωρινής κράτησης και καθορίζεται ταυτόχρονα το ανώτατο όριό της. Η προσωρινή κράτηση αποτελεί το επαχθέστερο μέτρο της ανακριτικής διαδικασίας καθώς στερεί την προσωπική, φυσική ελευθερία του κατηγορουμένου για ορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εκδίκαση της εναντίον του κατηγορίας. Η προσωρινή κράτηση είναι εξαιρετικό μέτρο και επιτελεί επικουρικό έργο έναντι των περιοριστικών όρων του άρθρου 282 παρ. 2 ΚΠΔ καθώς επιβάλλεται μόνο όταν οι ίδιοι δεν είναι αρκετοί για τους επιδιωκόμενους σκοπούς της ποινικής διαδικασίας. Το άρθρο 282 ΚΠΔ ορίζει τις προυποθέσεις επιβολής της προσωρινής κράτησης οι οποίες είναι οι εξής:

Α. Να υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ενοχής του κατηγορουμένου. Από το σύνολο του αποδεικτικού υλικού να συντρέχει υψηλός βαθμός πιθανολόγησης ότι ο κατηγορούμενος είναι και ο δράστης του διωκόμενου εγκλήματος.

Β. Να υπάρχει τέλεση κακουργήματος καθώς στα πλημμελήματα δεν προβλέπεται το μέτρο της προσωρινής κράτησης.

Γ. Να είναι απολύτως αναγκαία η επιβολή της για να διασφαλιστεί ότι ο κατηγορούμενος θα παραστεί στην ανάκριση ή στο δικαστήριο και θα υποβληθεί στην εκτέλεση της απόφασης (άρθρο 296 ΚΠΔ).

Δ. Να υπάρχει κίνδυνος φυγής του κατηγορουμένου από συγκεκριμένα στοιχεία ή κίνδυνος για διάπραξη κι άλλων αδικημάτων με επαρκή αιτιολογία και οι κίνδυνοι αυτοί δε μπορούν να αποφευχθούν με άλλο μέσο πλην της επιβολής προσωρινής κράτησης.

Ο ανακριτής εφόσον συντρέχουν οι προυποθέσεις της προσωρινής κράτησης σύμφωνα με το άρθρο 282 παρ. 3 μπορεί να εκδώσει ένταλμα προσωρινής κράτησης σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 283 ΚΠΔ. Ειδικότερα, να έχει λάβει χώρα προηγουμένως η απολογία του κατηγορουμένου και να δοθεί η γραπτή σύμφωνη  γνώμη του εισαγγελέα αφού υπάρξει ακρόαση του κατηγορουμένου και του συνηγόρου υπεράσπισης από τον εισαγγελέα. Απαιτείται ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολόγηση του εντάλματος προσωρινής κράτησης τόσο για τις προυποθέσεις επιβολής προσωρινής κράτησης όσο και για την αναγκαιότητά της και τη μη αποτελεσματικότητα των περιοριστικών όρων. Υπάρχει βέβαια η δυνατότητα προσφυγής του κατηγορουμένου κατά του εντάλματος προσωρινής κράτησης  ενώπιον του συμβουλίου πλημμελειοδικών, όπως ορίζεται στο άρθρο 285 ΚΠΔ.

Το άρθρο 6 παρ. 4 του Συντάγματος ορίζει: ‘’Νόμος ορίζει το ανώτατο όριο διάρκειας της προφυλάκισης, που δεν μπορεί να υπερβεί το ένα έτος στα κακουργήματα και τους έξι μήνες στα πλημμελήματα. Σε εντελώς εξαιρετικές περιπτώσεις τα ανώτατα αυτά όρια μπορούν να παραταθούν για έξι και τρεις μήνες, αντίστοιχα, με απόφαση του αρμόδιου δικαστικού συμβουλίου.’’ Το ίδιο προκύπτει και από το άρθρο 287 ΚΠΔ.

Συμπερασματικά, το άρθρο 6 του Συντάγματος ορίζει τις εγγυήσεις της προσωπικής ελευθερίας του ατόμου και καθορίζει το πλαίσιο της προσωρινής κράτησης την οποία εξειδικεύουν οι διατάξεις του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Πρέπει, τέλος, να ειπωθεί ότι ο προσωρινά κρατούμενος είναι απλά κατηγορούμενος για συγκεκριμένο αδίκημα και υπέρ αυτού υπάρχει το ύψιστο για όλη την ποινική διαδικασία τεκμήριο αθωότητας.

==========================================================

*Ο Αργυρόπουλος Γιώργος είναι Δικηγόρος &  Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ.

Share This Post

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Captcha * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.