LGBT : Νομική προσέγγιση των δικαιωμάτων και των παραβιάσεων εις βάρος των lgbt πολιτών, θεσμική προστασία, νομικό καθεστώς ανά χώρα και στατιστικά δεδομένα

Γράφει η Σωτήρχου Δάφνηtumblr_static_keep-calm-lgbt-31967031-700-700

Τα αρχικά ΛΟΑΤ ( αγγλικά LGBT, Lesbian-Gay-Bisexual-Transgender) αναφέρονται συνολικά στα Λεσβιακα, Ομοφυλόφιλα ,Αμφισεξουαλικά και Τρανσεξουαλικά  άτομα. Ο όρος μπορεί μερικές φορές να συναντάται και ως ΛΟΑΔ, ερμηνεύοντας τα τρανσεξουαλικά άτομα στην ελληνική γλώσσα ως διαφυλικά. Μέχρι τη σεξουαλική επανάσταση της δεκαετίας του ’60 δεν υπήρχε συγκεκριμένη ονομασία που να περιγράφει τα άτομα που ανήκουν σε αυτές τις ομάδες εκτός από τους προσβλητικούς χαρακτηρισμούς της ετεροφυλόφιλης κοινωνίας. Τις τελευταίες δεκαετίες,οι ΛΟΑΤ κοινότητες μάχονται για να εξαλείψουν τις διακρίσεις εις βάρος τους και να προωθήσουν πολιτικές ίσων δικαιωμάτων με τον ετερόφυλο πληθυσμό, έτσι ώστε η κατοχύρωση πάσης φύσεως δικαιωμάτων να γίνει κοινή για όλους.

Στο παρόν άρθρο,ακολουθεί μια εκτενής μελέτη σχετικά με τις παγκόσμια υπάρχουσες νομοθεσίες για τα ΛΟΑΤ άτομα, το πλαίσιο προστασίας τους σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο, η σκιαγράφηση του νομικού πλαισίου και οι συνταγματικές επιταγές για τη ΛΟΑΤ κοινότητα στην ελληνική κοινωνία , καθώς και στατιστικές μελέτες σχετικά με τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που τελούνται εις βάρος των ΛΟΑΤ ατόμων ανα χώρα.

ΝΟΜΟΘΕΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΛΟΑΤ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Αμερική : 14 αμερικανικές πολιτείες, μεταξύ τους και η Ουάσινγκτον από το Μάρτιο του 2012, έχουν νομιμοποιήσει το γάμο μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου, ενώ ακόμη 35 τον απαγορέυουν και μία, το Νέο Μεξικό, δεν έχει ακόμη εγκρίνει ή απαγορεύσει το γάμο μεταξύ των ΛΟΑΤ ατόμων. Πρόσφατα, μια ιστορική απόφαση πάρθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, καθώς έκρινε ως αντισυνταγματικό το νόμο για την ‘υπεράσπιση του γάμου’, (DOMA) . ODOMA στερούσε από τους παντρεμένους ομοφυλόφιλους, φορολογικές ελαφρύνσεις και παροχές υγείας και συντάξεων που έχουν οι νόμιμοι ετερόφυλοι σύζυγοι. Η ιστορική απόφαση ελήφθη για την υπόθεση της 83χρονης Έντιθ Γουίντσορ, κατοίκου της Νέας Υόρκης, η οποία κλήθηκε να πληρώσει στην εφορία 363.000 δολλάρια για το σπίτι που κληρονόμησε από τη σύζυγο της Τία Σπέγιερ. Το ποσό αυτό, δεν θα χρειαζόταν να το καταβάλει αν ήταν παντρεμένη με άντρα,βάσει του DOMA.

Ολλανδία : Η πρώτη χώρα που έδωσε πλήρη δικαιώματα γάμου για όλα τα ζευγάρια χωρίς καμιά διάκριση – από την 1η Απριλίου του 2001. Στην Ολλανδία, μετά από 3 χρόνια κοινής ζωής τα ομοφυλόφιλα ζευγάρια μπορούν να κάνουν αίτηση για δικαστική έγκριση υιοθεσίας ενώ καταργούνται και όλες οι νομικές ασάφειες ή κενά σχετικά με τις κληρονομιές, τις συντάξεις, τη φορολογία και τα διαζύγια.

Βέλγιο : Το 2003 έγινε η δεύτερη χώρα στον κόσμο που υποστήριξε το γάμο σε λεσβιακά και ομοφυλόφιλα ζευγάρια. Παρέχονται ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις με τα ετερόφυλα παντρεμένα ζευγάρια. Βασική εξαίρεση είναι ότι δεν υποστηρίζεται η υιοθεσία, ούτε του παιδιού της συντρόφου. Δεν υποστηρίζεται η κοινή γονεϊκή ευθύνη. Επίσης, η σύζυγος παντρεμένης γυναίκας που τεκνοποιεί στη διάρκεια του γάμου δε θεωρείται γονέας του παιδιού, ούτε στα παντρεμένα ούτε στα εγγεγραμμένα ομόφυλα ζευγάρια.

Ισπανία : Δικαίωμα για σύναψη γάμου από τον Ιούλιο του 2005. Η τρίτη χώρα που ψήφισε την επέκταση όλων των δικαιωμάτων γάμου έτσι ώστε να καλύπτει και τις λεσβίες και τους ομοφυλόφιλους πολίτες.Συμπεριλαμβάνεται το δικαίωμα κοινής υιοθεσίας.

Δανία : Η πρώτη χώρα που έδωσε, από το 1989, ίδια δικαιώματα με τον πολιτικό γάμο, σε αναγνωρισμένα ομόφυλα ζευγάρια – μόνο που δεν το αποκαλεί “γάμο” αλλα συμβόλαιο συμβίωσης (RegisteredPartnership)

Βρετανία : Ισχύει το Αστικό συμβόλαιο συμβίωσης ( civilpartnershipAct ) από τις 5 Δεκεμβρίου του 2005. Τα ομόφυλα ζευγάρια μπορούν να δηλώνουν τη συντροφικότητά τους στο ληξιαρχείο, αποκτώντας έτσι τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των παντρεμένων ετερόφυλων ζευγαριών όπως αποζημίωση ατυχημάτων, ασφάλεια ζωής, εργασιακά προνόμια.

Γαλλία : Σύμφωνα με τις τελευταίες εξελίξεις, το νομοσχέδιο για το γάμο ομοφυλοφίλων, εγκρίθηκε από τη Γαλλική Βουλή. Το νομοθέτημα που υπερψηφίστηκε από 331 βουλευτες ενώ καταψηφίστηκε από 225, επεκτείνει τη νομοθεσία περι γάμου και στα ομόφυλα ζευγαρια ενώ επιτρέπει και την υιοθεσία.

Γερμανία : Νόμος δια βίου συντροφικότητας 2000 (συμβόλαιο κοινής ζωής – Life Partnerships Act 2000 ) , επικυρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2000 από το γερμανικό κοινοβούλιο και εφαρμόζεται από την 1η Αυγούστου του 2001. Επιτρέπει την κοινή κηδεμονία παιδιών που ο ένας σύζυγος είναι ήδη κηδεμόνας και επιτρέπει την υιοθεσία των παιδιών της /του συζύγου. Κοινή δυνατότητα σε ορισμένα προνόμια κοινωνικής ασφάλισης /πρόνοιας, σύνταξης, παρόμοια δικαιώματα στη στέγαση /ενοικίαση κατοικίας, προνόμια μετανάστευσης για αλλοδαπό σύντροφο. Οταν η συντροφικότητα διαλύεται με απόφαση δικαστηρίου, προβλέπεται η διατήρηση πιστωτικών υποχρεώσεων. Μόνο για ομόφυλα ζευγάρια.

Ιταλία : Μαζί με τη Βουλγαρία, αποτελούν τις χώρες της Ε.Ε στις οποίες γίνονται λιγότερο σεβαστά τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων, σύμφωνα με έρευνα της ILGAEurope, της Πανευρωπαϊκής Ένωσης για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων. Ήδη από το Μάϊο του 2013,ο Πρόεδρος της Επιτροπής πολιτιστικών θεμάτων της Βουλής της Ρώμης, Τζανκάρλο Γκαλάν, έχει καταθέσει στην Βουλή ένα σχέδιο νόμου για τη νομιμοποίηση των δεσμών προσώπου του ίδιου φύλου.Το σχέδιο νόμου θα προβλεπει ίδια δικαιώματα με το γάμο των ετερόφυλων ζευγαριών με δύο διαφορες : δε θα χρησιμοποιείται η λέξη ‘γάμος’ και δε θα χορηγηθεί δικαιώμα στην υιοθεσία.

Ρωσία: Ο Πρόεδρος της Ρωσίας, VladimirPoutin, υπέγραψε πρόσφατα ακόμα ένα νόμο σύμφωνα με τον οποίο οποιαδήποτε “ομοφυλοφιλική έκφραση”, από το τρόπο ομιλίας και το κράτημα χεριών (ανάμεσα σε άτομα του ίδιου φύλου) μέχρι, και το ντύσιμο στα χρώματα του ουράνιου τόξου, θεωρείται πλέον παράνομη. Ο νόμος αυτός, από τους πιο σκληρούς που εφαρμόζονται σε “ανεπτυγμένη” χώρα, τίθεται σε ισχύ μόλις λίγους μήνες πριν τους χειμερινούς Ολυμπιακούς αγώνες στην πόλη Sochi. Μεταξύ άλλων, ο νόμος περιλαμβάνει μια διάταξη που επιτρέπει στην κυβέρνηση να συλλαμβάνει και να κρατά μεχρι και 14 ημέρες οποιοδήποτε ξένο επισκέπτη εκδηλώνει ομοφυλοφιλική συμπεριφορά. Μετά από αυτό το χρονικό διάστημα, ο ξένος απελαύνεται από τη χώρα. Η διάταξη του νόμου απευθύνεται στην ουσία σε κάθε gay, λεσβία , bisexual και transsexual που σκοπεύει να επισκεφθεί ή να συμμετάσχει στους χειμερινούς Ολυμπιακούς αγώνες.

« Ό,τι συμβαίνει στη Ρωσία, είναι τραγικό αλλα δυστυχώς η Ρωσία δεν είναι μόνη της » , υποστηρίζει η JessicaStern, Εκτελεστική Διευθύντρια της Επιτροπής για τα gay και λεσβιακά δικαιώματα. «Παρά τις πρόσφατες θετικές αλλαγές στη νομοθεσία για την LGBT κοινότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε άλλα μέρη του κόσμου, οι συναινετικές ομοφυλοφιλικές σχέσεις, εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως “εγκλήματα ” σε τουλάχιστον 76 χώρες, σύμφωνα με μελέτη των Ηνωμένων Εθνών,που διεξήχθη το 2011. »

Τα έξι έθνη που έχουν πρόσφατα υιοθετήσει ή έχουν ήδη σκληρούς αντι-ομοφυλοφιλικούς νόμους είναι τα εξής:

Καμερούν: « Η ομοφυλοφιλική συμπεριφορά θεωρείται έγκλημα σε 38 κράτη της Αφρικής και σε πολλά οι νόμοι γίνονται όλο και πιο αυστηροί »,υποστηρίζει ο Boris Dittrich, διευθυντής του προγράμματος των LGBT Δικαιωμάτων του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, « σε πολλές από αυτές τις χώρες , ΛΟΑΤ άτομα, συλλαμβάνονται ή παρακρατούνται μέχρι να καταδικαστούν σε φυλάκιση μόνο και μόνο επειδή είναι gay. »

Ουγκάντα : Η Ουγκάντα έχει κάποιους από τους πιο αυστηρούς αντι-ομοφυλοφιλικούς νόμους στην Αφρική, με ποινή φυλάκισης για την ομοφυλοφιλία από 14 χρόνια μέχρι και ισόβια.

Μπουρούντι : Καταδίκη από 2 μήνες μέχρι 3 χρόνια για ομοφυλοφιλική συμπεριφορά

Ιράν : Στο Ιράν, η ομοφυλοφιλία θεωρείται “αρρώστια’’ ενώ με βάση τον Ποινικό Κώδικα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, ενδέχεται να τιμωρηθεί ακόμη και με τη ποινή του θανάτου.Το φιλί σε άλλον άντρα ή γυναίκα, δημόσια, τιμωρείται με 60 ραβδισμούς. Με πρόσφατη τροποποίηση μάλιστα του Ποινικού Κώδικα, το Μάϊο του 2013, ποινικοποιήθηκε η ομοφυλοφιλική ταυτότητα, εν γένει, επισύροντας ποινή από 31 μέχρι 74 ραβδισμούς.

Κατάρ : Στο Καταρ, οι αντι-ομοφυλοφιλικοί νόμοι έχουν μπει σε διαδικασία εξονυχιστικού ελέγχου, λόγω του ότι η χώρα θα φιλοξενήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου Εθνικών Ομάδων το 2022. Η νομοθεσία του Κατάρ, θεωρεί την ομοφυλοφιλία, εγκληματική συμπεριφορά που τιμωρείται με ποινή φυλάκισης μεχρι 7 χρόνια ( ή ισόβια, όταν κάποιο από τα πρόσωπα είναι κάτω των 16 ετών )

Τζαμάικα : Ο παλιός Βικτωριανός νόμος εξαπλώθηκε από το Ηνωμένο Βασίλειο σε όλες τις αποικίες του – στην Ινδία όπως και στη Τζαμάϊκα και στο Σύμπλεγμα Νήσων Καραϊβικής – «εκεί, αποκαλείται “buggerylaw”, εξηγεί ο Dittrich, αλλά κατ’ουσίαν αποτελεί το ίδιο είδος νομοθετήματος που ποινικοποιεί την ομοφυλοφιλική συμπεριφορά. » Ο νόμος αυτός, θεσμοθετήθηκε το 1864, στηνΤζαμάικα . Ενώ δεν έχει ποτέ τεθεί σε ισχύ, ωστόσο, επισύρει ποινή καταναγκαστικής εργασίας μέχρι 10 έτη. Ο όρος “buggery” είναι μια αρχαϊκή βρετανική έκφραση για τη σοδομία, που απευθύνεται μόνο σε άνδρες, ενώ οι λεσβιακές σχέσεις δεν τίθενται κατω από καμία ποινική αποδοκιμασία.

 

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση τόσο σε επίπεδο πρωτογενούς όσο και σε επίπεδο δευτερογενούς δικαίου έχει θεσπίσει κανόνες δικαίου που στοχεύουν στην καταπολέµηση των διακρίσεων. Στο πρωτογενές δίκαιο της ΕΕ τα άρθρα 10 και 19 της Συνθήκης για την Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφέρονται σε ζητήµατα διακρίσεων. Πιο συγκεκριµένα το άρθρο 10 αναφέρει «Κατά τον καθορισµό και την εφαρµογή των πολιτικών και των δράσεών της, η Ένωση επιδιώκει να καταπολεµήσει κάθε διάκριση λόγω φύλου, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισµού», ενώ στο άρθρο 19 προβλέπεται ότι «…..το Συµβούλιο, ….. µετά την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, µπορεί να αναλάβει ανάλογη δράση για την καταπολέµηση των διακρίσεων λόγω φύλου, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισµού».

Τα θεσµικά όργανα της ΕΕ που εµπλέκονται στους τοµείς της καταπολέµησης των διακρίσεων και της ισότητας είναι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συµβούλιο, η Επιτροπή, το Δικαστήριο και ο Οργανισµός Θεµελιωδών Δικαιωµάτων της ΕΕ. Πιο συγκεκριµένα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπάρχουν διάφορες κοινοβουλευτικές επιτροπές που εξ’ αντικειµένου ασχολούνται µε θέµατα διακρίσεων. Το Συµβούλιο ως αποφασιστικό όργανο µαζί µε το ΕΚ µπορεί να λαµβάνει αποφάσεις για σχετικά ζητήµατα, αλλά και να συντονίζει τις δράσεις των κρατών-µελών. Η Επιτροπή µέσα από τις προτάσεις για τη νοµοθεσία που επεξεργάζεται η Γενική Διεύθυνση Δικαιοσύνης και µέσα από τον έλεγχο που ασκεί στα κράτη-µέλη ως θεµατοφύλακας των συνθηκών µπορεί να προωθεί ζητήµατα σχετικά µε την καταπολέµηση των διακρίσεων. Το Δικαστήριο της ΕΕ παίζει καθοριστικό ρόλο στην ενιαία ερµηνεία και εφαρµογή του δικαίου της ΕΕ κυρίως µέσω των προδικαστικών αποφάσεων.Επιπλέον, ο Οργανισµός Θεµελιωδών Δικαιωµάτων της ΕΕ (FRA) έχει ως σκοπό να παρέχει στα θεσµικά όργανα και στις χώρες της ΕΕ, όταν εφαρµόζουν το δίκαιο της ΕΕ, συνδροµή και συµβουλές εµπειρογνωµόνων σχετικά µε τα θεµελιώδη δικαιώµατα.

Τέλος,η ILGA-Europe είναι η Ευρωπαϊκή Περιοχή της Διεθνούς Ενώσεως Λεσβιών και Gay (International Lesbian & Gay Association) . Στόχος της είναι η επίτευξη ισότητας και η προώθηση των ανθρώπινων δικαιώματων για τις λεσβίες, τους gay, τους αμφισεξουαλικούς και τους transgender (LGBT / ΛΟΑΤ) πολίτες στην Ευρώπη. Αποτελεί μια μη-κυβερνητική οργάνωση η οποία αντιπροσωπεύει τα μέλη της, τα οποία είναι κυρίως οργανώσεις ΛΟΑΤ πολιτών σε Ευρωπαϊκό επίπεδο. Διαθέτει πάνω από 200 οργανώσεις – μέλη σε όλη τη Ευρώπη.

 

ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ

Πέραν όµως της ΕΕ υπάρχει προστασία των θεµελιωδών δικαιωµάτων και της αρχής της ισότητας και της ίσης µεταχείρισης και σε διεθνές επίπεδο. Στον τοµέα αυτόν εξαιρετικά σηµαντικός είναι τόσο ο ρόλος του Συµβουλίου της Ευρώπης, όσο και του ΟΗΕ. Στο Συµβούλιο της Ευρώπης υφίστανται όργανα ειδικά επιφορτισµένα µε την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωµάτων και των δικαιωµάτων των µειονοτήτων. Μπορούµε να ξεχωρίσουµε : α) το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωµάτων (ΕΔΑΔ) που επιβλέπει την εφαρµογή της Ευρωπαϊκής Σύµβασης για την Προστασία των Δικαιωµάτων του Ανθρώπου και των Θεµελιωδών Ελευθεριών (ΕΣΔΑ), β) τον Επίτροπο για τα Δικαιώµατα του Ανθρώπου, γ) την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωµάτων, δ) την Συµβουλευτική Επιτροπή για προστασία εθνικών µειονοτήτων και ε) την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του ρατσισµού και της µισαλλοδοξίας.

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΛΟΑΤ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Τον Ιανουάριο του 2005, το Ελληνικό Κοινοβούλιο ψήφιζει το νόμο “Εφαρμογή της Αρχής της Ίσης Μεταχείρισης Ανεξαρτήτως Φυλετικής ή Εθνοτικής Καταγωγής, Θρησκευμάτων ή άλλων Πεποιθήσεων, Ειδικών Αναγκών, Ηλικίας ή Γενετήσιου Προσανατολισμού. ” (νόμος 3304 /2004). Ένα μεγάλο θετικό βήμα αυτού του νόμου είναι πως δεν περιορίζεται μόνο στην Ίση μεταχείριση στον Εργασιακό χώρο αλλά και στη Διάθεση Αγαθών και Παροχή Υπηρεσιών. Για όποιον παραβιάζει το νόμο, προβλέπεται φυλάκιση μέχρι ένα έτος και χρηματική ποινή.

Επίσης, με την απόφαση-πλαίσιο 2008/913/ΔΕΥ του Συμβουλίου της 28ης -11-2008,θεσπίζεται το γενικό πλαίσιο ρύθμισης για την καταπολέμηση ορισμένων μορφών και εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας μέσω του ποινικού δικαίου. Η απόφαση-πλαίσιο, βασίζεται στην προϊσχύσασα Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και ιδίως στα άρθρα 29, 31 και 34§2 στοιχ. β΄ (ήδη άρθρα 67§3 και 83 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ) καθώς και και στην από 7 Μαρτίου 1966 Διεθνή Σύμβαση « περί καταργήσεως πάσης μορφής φυλετικών διακρίσεων » που κυρώθηκε με το Ν.Δ. 494/1970 και οι επιταγές της οποίας είχαν υλοποιηθεί με τον ν. 927/1979,ο οποίος καταργήθηκε.

Οι τροποποιήσεις στον Ποινικό Κώδικα αφορούν το άρθρο 66 του νόμου 4139/2013 περί εξαρτησιογόνων ουσιών και άλλων διατάξεων, το οποίο αντικαθιστά το δεύτερο εδάφιο της περίπτωσης δ’ της παραγράφου 3 του άρθρου 79 του Ποινικού Κώδικα ως εξής: «Η τέλεση της πράξης από μίσος προκαλούμενο λόγω της φυλής, του χρώματος, της θρησκείας, των γενεαλογικών καταβολών, της εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής ή του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου του παθόντος συνιστά επιβαρυντική περίσταση και η ποινή δεν αναστέλλεται.»

Αφορμή για την έναρξη συζητήσεων σχετικά με τη νομική κατοχύρωση των σχέσεων των ομόφυλων ζευγαριών στην Ελλάδα, στάθηκε τόσο η προώθηση από το Υπουργείο Δικαιοσύνης του λεγόμενου «συμφώνου συμβίωσης» το 2008 όσο και η τέλεση στις 3 Ιουνίου 2008 δύο γάμων μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών από το Δήμαρχο της Τήλου.

Πιο αναλυτικά, ο νόμος 3719/2008, ορίζει ξεκάθαρα – κατα παγκόσμια αποκλειστικότητα- πως η σύναψη του εν θεμάτι συμφώνου αφορά μόνο ετερόφυλα ζευγάρια. Συνεπώς, ο αποκλεισμός των ομόφυλων ζευγαριών από τις ρυθμίσεις του νόμου 3719/2008 αφενός μεν συνιστά παραβίαση του δικαιώματος για ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους και δημιουργία σχέσεων, αφετέρου δε συνιστά διακριτική μεταχείριση λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού τους.

Ειδικότερα, στην έννοια της προσωπικής ελευθερίας, της αυτοδιάθεσης και της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας (άρθρα 5 και 9 Συντ), ανήκει, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα καθενός στη σύναψη και τη διατήρηση διαπροσωπικών σχέσεων, το δικαίωμα στην ελεύθερη ερωτική επιλογή και συμβίωση, ανάλογα με τις σεξουαλικές του προτιμήσεις. Αντίστοιχα, όπως έχει κρίνει αρκετές φορές το Δικαστήριο του Στρασβούργου, το δικαίωμα στην ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας δεν εξαντλείται στην υποχρέωση του κράτους να απέχει από αθέμιτες παρεμβάσεις σε αυτή. Αντίθετα, περιλαμβάνει και θετικές υποχρεώσεις, όπως νομοθετικά μέτρα που εξασφαλίζουν την ελευθερία του καθενός να επιλέξει ελεύθερα τον ερωτικό του σύντροφο, ακόμα δε και την ελευθερία να ζήσουν μαζί κάτω από την ίδια στέγη. Και αυτό, προφανώς, χωρίς να τύχει αθέμιτων διακρίσεων εξαιτίας του σεξουαλικού τους προσανατολισμού. Συνεπώς, ο αποκλεισμός των ομόφυλων ζευγαριών από το πεδίο εφαρμογής του νόμου 3719/2008, δημιουργεί πολίτες δύο ταχυτήτων : αυτούς που μπορούν να συνάψουν τόσο γάμο όσο και σύμφωνο συμβίωσης (ετερόφυλα ζευγάρια) και αυτούς που αναγκάζονται να βρίσκονται στο περιθώριο (ομόφυλα ζευγάρια).

Στις 31 Μαΐου του 2011, 4 ομοφυλόφιλα ζευγάρια προχώρησαν σε έγκληση της Ελλάδας για παραβίαση σημαντικών ανθρώπινων δικαιωμάτων, όπως το δικαίωμα στην οικογενειακή ζωή και την ισότητα , ενώπιον του Ευρωπαϊκόυ Δικαστήριου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Παρά το γεγονός ότι στο υπόμνημα που είχε υποβάλει η Ελλάδα διαβεβαίωνε ότι ετοιμάζεται σχετικό νομοσχέδιο που θα αποκαθιστά το κενό δικαίου, η εκπρόσωπος της Ελληνικής Κυβέρνησης είπε στη δίκη ότι ναι μεν όσα αναφέρθηκαν στο υπόμνημα εξακολουθούν να ισχύουν, ταυτόχρονα δε, επιχείρησε να πείσει ότι δεν υπάρχει θετική υποχρέωση της Χώρας να ρυθμίσει τις έννομες σχέσεις των ομόφυλων ζευγαριών, καθώς δεν υφίσταται η σχετική «πιεστική κοινωνική ανάγκη».

Ο όρος «πιεστική κοινωνική ανάγκη» έχει διαμορφωθεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για να νοηματοδοτήσει με ένα λίγο πιο συγκεκριμένο κριτήριο την αναφορά της Σύμβασης Ανθρώπινων Δικαιωμάτων στα περί «δημοκρατικής κοινωνίας». Στα άρθρα της Σύμβασης που επιτρέπουν περιορισμούς ανθρώπινων δικαιωμάτων αναφέρεται ότι οι περιορισμοί αυτοί είναι ανεκτοί νομικά, εάν πληρούνται τρία σωρευτικά κριτήρια:

(α) προβλέπονται από έναν νόμο,

(β) ο οποίος νόμος αποσκοπεί στην προστασία ενός γενικότερου εννόμου αγαθού,

(γ) εφόσον το περιοριστικό του δικαιώματος μέτρο είναι αποδεκτό σε μια «δημοκρατική κοινωνία».

Προκειμένου να εξετάσει το Δικαστήριο εάν ένας περιορισμός είναι αποδεκτός σε μια δημοκρατική κοινωνία, αναζητά κατά πόσον αυτός ανταποκρίνεται σε μια «πιεστική κοινωνική ανάγκη». Στην προκειμένη περίπτωση, η έρευνα για το κατά πόσον είναι αποδεκτός σε μια δημοκρατική κοινωνία ο αποκλεισμός από τη σύναψη συμφώνου, θα έπρεπε να περιλαμβανει και το κατά πόσον υφίσταται πιεστική κοινωνική ανάγκη για την  μη θέσπιση συμφώνου συμβίωσης για όλους, εάν δηλαδή υπάρχει κάποιος σοβαρός λόγος που δικαιολογεί τον αποκλεισμό την επέκταση του συμφώνου συμβίωσης στα ομόφυλα ζευγάρια. Η Ελληνική Κυβέρνηση όμως δεν προχώρησε σε μια τέτοια χρήση αυτού του νομικού εργαλείου, αλλά αντιστρέφοντας πλήρως το νόημά του ισχυρίστηκε ότι δεν υπάρχει πιεστική ανάγκη για την επέκταση του δικαιώματος. Αντιθέτως, η Ελλάδα είπε ότι υπάρχουν πλήρη νομικά εργαλεία για την προστασία της συμβίωσης και χωρίς σύμφωνο.

Όσο αφορά τώρα το ζήτημα του γάμου μεταξύ ομόφυλων στην Ελλάδα, το βασικό επιχείρημα όσων υποστηρίζουν το κύρος των γάμων μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου είναι ότι οι σχετικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα κάνουν λόγο γενικά για το «πρόσωπο» των μελλονύμφων, χωρίς να απαιτούν ρητά αυτοί να ανήκουν σε αντίθετο φύλο. Αντίθετα, η άλλη πλευρά στηρίζεται κατά κύριο λόγο στην ιστορική ερμηνεία του Αστικού Κώδικα και δέχεται ως προϋπόθεση για έναν έγκυρο γάμο την ετερότητα του φύλου μεταξύ των μελλονύμφων. Εντέλει, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Ρόδου έκρινε ότι οι γάμοι μεταξύ των προσώπων του ιδίου φύλου που τελέσθηκαν από τον Δήμαρχο Τήλου είναι ανυπόστατοι. Και αυτό με τη σκέψη ότι η διαφορά φύλου, ακόμα και αν δεν αναφέρεται ρητά στο νόμο, συνιστά αναγκαίο στοιχείο για την τέλεση ενός γάμου. Ωστόσο, έχει υποδειχθεί επαρκώς ότι ανάμεσα στους όρους σύναψης έγκυρου γάμου υπό τον ελληνικό Αστικό Κώδικα δεν αναγράφεται και η διαφορετικότητα φύλου των μελλονύμφων.

Επιπρόσθετα,το Σύνταγμά μας εγγυάται, καταρχήν, το γάμο ως «θεσμική εγγύηση» (άρθρο 21§1). Φυσικά, αυτό δε σημαίνει ότι ο γάμος προστατεύεται ως «θεσμός» με συγκεκριμένο ιστορικά περιεχόμενο, ως ένωση –δηλαδή– ανδρός και γυναικός, όπως ήταν πιο σύνηθες παλαιότερα. Ο γάμος δεν είναι και δεν θα έπρεπε να θεωρείται ως ένα αποκρυσταλλωμένο κοινωνικό μόρφωμα. Ως θεσμική εγγύηση, ο γάμος αποβλέπει κατά πρώτο και κύριο λόγο στην προστασία των φορέων του αντίστοιχου δικαιώματος και όχι στην προστασία του ίδιου του θεσμού του γάμου ως αντικειμενικής κατάστασης. Έτσι, θεσμική εγγύηση του γάμου σημαίνει, αφενός μεν ότι το Κράτος οφείλει να θεσπίσει τις ρυθμίσεις εκείνες που είναι κατάλληλες και αναγκαίες για την διαφύλαξη και την προαγωγή του γάμου, αφετέρου δε ότι η σύναψη ενός γάμου δεν είναι συνταγματικά ανεκτό να επιφέρει στα άτομα δυσμενείς συνέπειες. Τέλος, η συνταγματική εγγύηση του γάμου αποκλείει την κατάργηση του γάμου από τον κοινό νομοθέτη. Αντίθετα, δεν αποκλείει τη νομοθετική του τροποποίηση.

Έτσι, ο δικαστής δεν καλείται να προβεί σε καμία «νομική παρθενογένεση». Το δικαίωμα στο γάμο δεν είναι ένα νέο δικαίωμα· αντίθετα, είναι ένα δικαίωμα παλιό και καταξιωμένο στην κοινωνική συνείδηση. Το μόνο που καλείται να κάνει ο δικαστής είναι να καταργήσει τους περιορισμούς της πρόσβασης στο γάμο και, μέσω της συμπεριληπτικής (ή επεκτατικής) ισότητας να καταστήσει το δικαίωμα προσβάσιμο για όλους τους πολίτες, ανεξαρτήτως φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού.

ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΛΟΑΤ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ

Σε ξεχωριστή μελέτη της ILGA Europe, εξετάζεται το θεσμικό πλαίσιο και τα πολιτικά μέτρα που έχουν ληφθεί και έχουν αντίκτυπο στην καθημερινότητα των Ευρωπαίων με «διαφορετικό» σεξουαλικό προσανατολισμό. Βάσει αυτών, η οργάνωση κατέταξε 49 χώρες στην Ευρώπη στην κλίμακα πλήρους ισότητας-σοβαρών παραβιάσεων ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Ωστόσο, να σημειωθεί ότι ο χάρτης απεικονίζει μόνο το θεσμικό πλαίσιο και όχι την κατάσταση «στο δρόμο», τη (δύσκολα μετρήσιμη) ισότητα που απολαμβάνουν ανοικτά ομοφυλόφιλα άτομα σε σύγκριση με τους ετεροφυλόφιλους.


Στην κορυφή βρίσκεται η Βρετανία (77%), και ακολουθούν το Βέλγιο, η Νορβηγία, η Σουηδία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Γαλλία. Έπειτα βρίσκεται η Ολλανδία, η Δανία, η Ισλανδία, η Ουγγαρία και η Γερμανία. 

Στη μέση είναι η Φινλανδία, η Κροατία, η Αυστρία, η Αλβανία, η Ιρλανδία, η Μάλτα, η Σλοβενία, η Τσεχία.

Η Ελλάδα είναι περίπου στο 30%, κοντά στο Λουξεμβούργο, τη Ρουμανία, την Εσθονία και την Ελβετία. Ακόμη παρακάτω όμως είναι η Ιταλία και η Κύπρος. 

Τα χαμηλότερα ποσοστά εντοπίζονται στο Αζερμπαϊτζάν, την η Αρμενία και τη Ρωσία (7%)

Παρά τα στατιστικά αυτά,ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί, πως σχεδόν το 66% των ομοφυλόφιλων, αμφιφυλόφιλων και τρανσέξουαλ που κατοικούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση ακόμα φοβάται να αποκαλύψει τη σεξουαλική του ταυτότητα δημοσίως, και άνω του 80% πέφτει θύμα λεκτικών επιθέσεων ή εκφοβισμού, όπως καταδεικνύει άλλη μελέτη που διενεργήθηκε από την Υπηρεσία Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. Παράλληλα, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, στην οποία συμμετείχαν 93.000 ομοφυλόφιλοι, αμφιφυλόφιλοι και τρανσέξουαλ, το 26% των ερωτηθέντων αποκάλυψε πως έχει δεχθεί λεκτική ή σωματική επίθεση λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού του. Την ίδια στιγμή, σχεδόν ένας στους πέντε ερωτηθέντες δήλωσε πως αισθάνεται θύμα διακρίσεων στην αναζήτηση εργασίας λόγω της σεξουαλικής του κατεύθυνσης.

Υπό το φώς όλων αυτών των στοιχείων, διαπιστώνεται, πως το ζήτημα της διεκδίκησης ίσων δικαιωμάτων για τις ΛΟΑΤ κοινότητες παγκοσμίως, παραμένει όχι ένας άμεσα επιτεύξιμος στόχος αλλα μία μακρόχρονη προσδοκία που θα πρέπει, αν το ζητούμενο είναι ο ρατσισμός κατά του γενετήσιου προσανατολισμού να ξεριζωθεί από την ρίζα, να προωθηθεί, μακριά από τον άκρατο συντηρητισμό και τις πεπαλαιωμένες -ομοφοβικές απόψεις από όπου και αν αυτές προέρχονται.

* η Σωτήρχου Δάφνη είναι ασκούμενη δικηγόρος

 

Share This Post

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Captcha * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.