Je suis Charlie: το μεγαλείο της γαλλικής δημοκρατίας

Γράφει η Ελένη Κλουκινιώτη

Μόλις ξεπεράσαμε – εάν υποθέσουμε, ότι καταφέραμε να ξεπεράσουμε – το τραγικό γεγονός της επίθεσης στα γραφεία του Charlie Hebdo,  είναι αναγκαίο να κάνουμε κάποιες σκέψεις αναφορικά με το πώς εν τέλει τέτοιου είδους ενέργειες αντανακλούν στις δημοκρατίες του δυτικού κόσμου. Ειδικότερα για το πώς διαμορφώνεται η ελευθερία της έκφρασης, η οποία συνιστά ακρογωνιαίο λίθο των δημοκρατιών μας. Φιμώνεται η ελευθερία του τύπου περιορίζοντας η ίδια τον εαυτό της από φόβο επιθέσεων και πώς αντιδρούν οι πολίτες των δημοκρατιών απέναντι σε αυτό τον φόβο;

Στην υπόθεση Handyside κατά Ηνωμένου Βασιλείου το ΕΔΔΑ έκρινε, ότι η ελευθερία έκφρασης αποτελεί βασικό θεμέλιο κάθε δημοκρατικής κοινωνίας ως πρωταρχική προϋπόθεση της προόδου και της ολοκλήρωσης του καθενός. Χωρίς ελευθέρια έκφρασης η δημοκρατία είναι ένα πλαστό ιδεολόγημα και ίσως να γίνεται πιο επικίνδυνη ακόμα και από ανελεύθερα καθεστώτα, καθώς η ψευδαίσθηση ελευθερίας προωθεί την αδράνεια και τη μη αντίσταση, ενώ η γνώση της ανελευθερίας πυροδοτεί έστω και ελάχιστα μια τάση για αντίδραση. Υπό αυτό το πρίσμα η ελευθερία έκφρασης ανευρίσκει την πλήρη πραγμάτωσή της στο πρόσωπο της δημοσιογραφίας. Ο τύπος έχει όχι μόνο δικαίωμα, αλλά και υποχρέωση προς το κοινό να διαδίδει πληροφορίες και απόψεις. Μάλιστα αυτό το είδος ελευθερίας έκφρασης καταλαμβάνει κατά το ΕΔΔΑ όχι μόνο πληροφορίες και ιδέες, που γίνονται ευμενώς δεκτές και θεωρούνται ουδέτερες (inoffensive) ή αδιάφορες (indifferent), αλλά και εκείνες που προσβάλλουν (offend), σοκάρουν (shock) και αναστατώνουν (disturb) το κράτος ή ένα τμήμα του πληθυσμού. Το επιβάλλει ο πλουραλισμός (pluralism), η ανεκτικότητα (tolerance) και το ευρύ πνεύμα (broadmindedness)  χωρίς τα οποία δεν μπορεί να υπάρξει δημοκρατική κοινωνία.

Για το Charlie Hebdo όλοι συμφωνούμε πως το εν λόγω περιοδικό είχε ως λάβαρό του την ελευθερία έκφρασης, όπως την όρισε το ΕΔΔΑ στην υπόθεση Handyside το 1976. Χωρίς φόβο και εμποτισμένο από τα ιδεώδη της γαλλικής δημοκρατίας δημοσιεύει ακόμα και όσα σοκάρουν, προκαλώντας ακραίες αντιδράσεις στους φανατικούς. Αυτό είναι άλλωστε και το μεγαλείο της γαλλικής δημοκρατίας, η ανοχή ακόμα και σε αυτά που προσβάλλουν. Διαφωνώ με αυτό που λες αλλά θα υπερασπίζομαι μέχρι θανάτου να δικαίωμά σου να το υποστηρίζεις έχει ήδη διακηρύξει ο Βολταίρος. Υπό τον προστατευτικό μανδύα του «Liberté, égalité, fraternité» η Γαλλία προσπάθησε να δημιουργήσει ένα όραμα για τους πολίτες, που θα τους ωθούσε στο να λησμονήσουν όσα τους διαχωρίζουν και να συσπειρωθούν με όσα τους ενώνουν για να γίνουν όλοι μαζί πολίτες της γαλλικής δημοκρατίας. Θεμέλιο αυτής της γαλλικής δημοκρατίας είναι η ελευθερία έκφρασης, που σήμερα έρχεται αντιμέτωπη με τον μεγαλύτερο εχθρό της τον φόβο. Δεν μπορώ να γνωρίζω, εάν ο φόβος, που εμποδίζει την ελευθερία έκφρασης θα είναι παροδικός ή θα μπολιάσει για αρκετό καιρό στις ψυχές των ανθρώπων και θα φιμώσει τα στόματά τους. Για αυτό τον λόγο δεν μπορώ επίσης να γνωρίζω το κατά πόσο όλοι είμαστε Charlie. Το γεγονός όμως, που αναγνωρίζω και πιστεύω, πως όλοι μας πρέπει να αναγνωρίσουμε στους Γάλλους είναι, πως απέδειξαν, πως όταν βάλλονται τα ιδανικά και τα θεμέλια του σύγχρονου πολιτισμού έχουν τα αντανακλαστικά να αντιληφθούν την επίθεση και να αντιδράσουν. Γι’ αυτό τον λόγο χρησιμοποιείται η λέξη μεγαλείο για να προσδιορίσει την γαλλική δημοκρατία. Αν και αποικιοκρατική δύναμη η Γαλλία υπηρέτησε πιστά το όραμα μιας δημοκρατικής κοινωνίας, προσφέροντας στους πολίτες της μια άλλη πλατωνική « πολιτεία » για να ζήσουν. Δεν ξέρω εάν το σύστημα αυτό πέτυχε ή απέτυχε, πάντως μπορώ να υποστηρίξω με βεβαιότητα τη θεμελίωσή του σε υψηλά ιδανικά και αξίες. Αυτός είναι ο λόγος, που εάν οφείλουμε να συγκρατήσουμε κάτι από όλα όσα έγιναν είναι μια υπενθύμιση για το ποια είναι τα ιδανικά του σύγχρονου πολιτισμού μας. Μόνο αυτά θα καταφέρουν να εξασφαλίσουν την επιβίωση των δημοκρατιών μας σε ένα κόσμο αβεβαιότητας που ανατέλλει. Εάν βρούμε και θυμηθούμε όλα αυτά που μας ενώνουν θα καταφέρουμε να ξεπεράσουμε τον φόβο, που μας διαπερνά σε τέτοιους αμήχανους καιρούς και που ενδεχομένως θα μπορούσε να πυροδοτήσει ακραίες συμπεριφορές και συνταγματικά αμφίβολες ενέργειες.

*   η Ελένη Κλουκινιώτη  είναι φοιτήτρια Νομικής Σχολής Αθηνών

 

 

Share This Post

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Captcha * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.