Υπόθεση “Ασπίς Πρόνοια» – Δίκη πιλότος

 

Γράφει ο Δημήτριος Γ. Γκολέμης

Στα πλαίσια του θεσμού της «δίκης πιλότου» που εισήχθη με τις διατάξεις του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 3900/2010 και με την οποία το ΣτΕ επιλαμβάνεται απευθείας σε θέματα που, ως εκ της φύσεώς τους, έχουν γενικότερο ενδιαφέρον και, συνεπώς, αναμένεται να προκαλέσουν σημαντικό αριθμό διαφορών με τον κίνδυνο να εκδοθούν αντιφατικές αποφάσεις και να υπάρξει σημαντική καθυστέρηση για τους διαδίκους ενώπιον των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, δημοσιεύτηκε πρόσφατα η υπ’ αριθμ. 3783/2014 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας. Η απόφαση εκδόθηκε σχετικά με τις αγωγές αποζημιώσεως των ασφαλισμένων στην Ασπίς Πρόνοια κατά του Ελληνικού Δημοσίου με τις οποίες ζητείται αποζημίωση λόγω αστικής ευθύνης εξαιτίας πλημμελούς άσκησης κρατικής εποπτείας στη συγκεκριμένη ασφαλιστική εταιρία βάσει του άρθρου 105 του ΕισΝΑΚ.

Το Δικαστήριο στη συγκεκριμένη υπόθεση βρέθηκε αντιμέτωπο με μία σοβαρότατη δικαιοπολιτική στάθμιση μεταξύ, αφενός της συνταγματικά επιβαλλόμενης (άρθρο 4 παρ. 5 Σ) υποχρέωσης του Δημοσίου για αποκατάσταση ζημίας προερχόμενης από ζημιογόνο δράση οργάνων του Κράτους, αφετέρου του συστημικού κινδύνου που εκ των πραγμάτων αναδέχεται κάποιος επενδυτής που επενδύει στην ασφαλιστική αγορά ως πεδίου που ενέχει σημαντικούς κινδύνους οικονομικής βλάβης για όσους εκουσίως εκτίθενται σε αυτούς, παραπέμποντας στην αρχή του ηθικού κινδύνου (moral hazard).

Ανεξάρτητα από το αν συμφωνεί ή διαφωνεί κανείς σχετικά με την τελική απόφαση του Δικαστηρίου για εύλογη και όχι πλήρη αποζημίωση των ζημιωθέντων ασφαλισμένων, η απόφαση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Κατ’ αρχάς, με αυτή γίνεται δεκτό ότι άμεσος και όχι έμμεσος σκοπός της προληπτικής και κατασταλτικής κρατικής εποπτείας που ασκείται επί των ασφαλιστικών επιχειρήσεων είναι, πέραν του δημοσίου συμφέροντος της εύρυθμης λειτουργίας της ασφαλιστικής αγοράς και της διασφαλίσεως της χρηματοπιστωτικής σταθερότητάς της μέσω της διασφαλίσεως της φερεγγυότητας των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, και η προστασία των ιδιωτικών συμφερόντων των ασφαλισμένων. Άρα, οι περί εποπτείας διατάξεις της ασφαλιστικής νομοθεσίας δεν αποτελούν, κατά την έννοια του άρθρου 105 του ΕισΝΑΚ, το οποίο αποτυπώνει το γενικό κανόνα της αστικής ευθύνης του Κράτους, διατάξεις τεθείσες αποκλειστικώς χάριν του γενικού συμφέροντος ώστε να αποκλείεται εκ μόνου του λόγου αυτού η εφαρμογή του άρθρου 105 του ΕισΝΑΚ, όπως υποστήριξε το Ελληνικό Δημόσιο στη δίκη.

Τελικά, όμως, η απόφαση υποτάσσει τη νομιμότητα στη σκοπιμότητα ακολουθώντας τη μέση οδό. Αντίθετα στην προηγούμενη σκέψη της, η απόφαση του ΣτΕ δέχεται στη συνέχεια ότι ο κρατικός έλεγχος των ασφαλιστικών εταιρειών μόνο εμμέσως μπορεί να προστατεύει τους ασφαλισμένους των εταιρειών αυτών. Ως επιχειρήματα για τη θέση αυτή προβάλλονται η πολυπλοκότητα του πλέγματος των διατάξεων της επιβαλλόμενης κρατικής εποπτείας στην ασφαλιστική αγορά και το αβέβαιο του αποτελέσματος των ελέγχων! Μάλιστα, το Δικαστήριο σε μια προσπάθεια να δικαιολογήσει την ομολογημένη αδυναμία αποτελεσματικής εποπτείας της ασφαλιστικής αγοράς, επικαλείται ότι κατά την άσκηση του εποπτικού ελέγχου η κρατική αρχή απολαμβάνει μεν ευρείας και ουσιαστικής εξουσίας, πλην όμως η επιτέλεση της αποστολής της απαιτεί πολύπλοκες οικονομικοτεχνικής φύσεως σταθμίσεις και γίνεται, κατά κανόνα, κατ’ ενάσκηση διακριτικής ευχέρειας. Δηλαδή, κατ’ ουσία η κρατική εποπτεία είναι αφενός επιλεκτική ή δειγματοληπτική στα πλαίσια της διακριτικής ευχέρειας της διοίκησης, αφετέρου αναποτελεσματική λόγω αδυναμίας διενέργειας από τη Διοίκηση των απαιτούμενων πολύπλοκων οικονομικοτεχνικής φύσεως σταθμίσεων.

Παρά τα ανωτέρω, που συνιστούν ρητή δικαστική ομολογία αδυναμίας κρατικού ελέγχου της ασφαλιστικής αγοράς, η τελική στάθμιση της απόφασης του ΣτΕ για εύλογη αποζημίωση των ασφαλισμένων είναι ορθή. Τυχόν αναγνώριση υποχρεώσεως περί πλήρους αποζημιώσεως των εκουσίως εκτιθεμένων στους κινδύνους της ασφαλιστικής αγοράς ασφαλισμένων ασφαλιστικών επιχειρήσεων – οι οποίες κατέστησαν αφερέγγυες και λόγω πλημμελούς ασκήσεως εποπτείας από τα όργανα του Κράτους – θα ισοδυναμούσε με ανεπίτρεπτη υποκατάσταση του Κράτους στη θέση της αφερέγγυας ασφαλιστικής επιχειρήσεως, κατ’ ουσίαν δε με ανεπίτρεπτη μετακύλιση των υποχρεώσεών της σε αυτό. Άρα, η λύση της ανάλογης εφαρμογής του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ και η εύλογη αποζημίωση των ασφαλισμένων, αποτελεί μια σολομώντεια λύση…

* ο Δημήτριος Γκολέμης είναι  Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, μέλος της δικηγορικής εταιρίας Δ. ΓΚΟΛΕΜΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ.

Share This Post

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Captcha * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.