Η ιδέα της πολιτικής αντίληψης της δικαιοσύνης στην θεωρία του John Rawls

Γράφει ο Ιωάννης Π. Τζιβάρας

JohnRawls

Η δικαιοσύνη, που ως ιδέα αποτέλεσε την πρωταρχική πηγή ανάλυσης της θεωρίας του JohnRawls,  θεωρείται, εν γένει, ότι ο σκοπός αυτής καθίσταται πρωταρχικά πρακτικός. Η αντίληψη αυτής  συλλαμβάνεται στα πλαίσια του ότι η δικαιοσύνη μπορεί να συμμεριστεί από τους πολίτες ως βάση  της λογικά εξετασμένης ενημέρωσης και εμπρόθετηςπολιτικής συμφωνίας, αντίληψη η οποία,  περαιτέρω, εκφράζει και τον δημόσιο πολιτικό ορθό λόγο των πολιτών. Ο Rawls θεωρεί όμως πως  θα πρέπει πρώτα να ανευρεθεί μια αντίληψη περί της δικαιοσύνης που να είναι περισσότερο  ανεξάρτητη από τα αντίθετα και αντίπαλα δόγματα, τα οποία ενστερνίζονται οι πολίτες.

Όπως, λοιπόν, αναφέρει ο ίδιος στην θεωρία του, ο πολιτικός φιλελευθερισμός εφαρμόζει την αρχή  της ανεκτικότητας στην φιλοσοφία, και αναζητά μια ορισμένη πολιτική αντίληψη περί της  δικαιοσύνης η οποία στο πλαίσιο της κοινωνίας που ρυθμίζεται από αυτή θα μπορούσε να κερδίσει  την επάλληλη συναίνεση των εύλογων θρησκευτικών, φιλοσοφικών και ηθικών δογμάτων. Ο  πολιτικός φιλελευθερισμός επιθυμεί, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να βρει μια πολιτική αντίληψη της  δικαιοσύνης ως αυθυπόστατη θεώρηση. Δεν επαγγέλλεται όμως κάποιο μεταφυσικό ή  επιστημολογικό δόγμα, εκτός εκείνων που συνεπάγεται η ίδια πολιτική αυτή αντίληψη.

Κατά την θεωρία του Rawls, ένας σκοπός του πολιτικού φιλελευθερισμού είναι να προσδιορίσει το πολιτικό πεδίο και την αντίληψή του περί της δικαιοσύνης κατά τέτοιο τρόπο ώστε οι θεσμοί του πεδίου αυτού να μπορούν να συγκεντρώσουν την επάλληλη συναίνεση. Τότε, οι ίδιοι οι πολίτες, ασκώντας την ελευθερία της σκέψης και της συνείδησης που διαθέτουν και απηχώντας ταυτόχρονα τα περιφερειακά δόγματα, τα οποία εκάστοτε ενστερνίζονται, θα αντιμετωπίζουν αυτή την πολιτική αντίληψη ως παραγωγή των άλλων αξιών τους ή τουλάχιστον συμβατή με αυτές.

Ο Rawls ορίζει την ιδέα της πολιτικής αντίληψης της δικαιοσύνης, λέγοντας πως έχει τρία χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Το πρώτο αφορά το αντικείμενο της πολιτικής αντίληψης που αφορά τους πολιτικούς, κοινωνικούς και οικονομικούς θεσμούς. Σε αυτήν την περίπτωση, η πολιτική αντίληψη της δικαιοσύνης εστιάζει την προσοχή της, κυρίως, στο πλαίσιο των βασικών θεσμών, στις αρχές, τα κανονιστικά κριτήρια και τις παραδοχές που ισχύουν σε αυτό το πλαίσιο, καθώς και στο πώς τα ίδια κανονιστικά πρότυπα αποτυπώνονται στο χαρακτήρα και στις στάσεις εκείνων των μελών της κοινωνίας που υλοποιούν τα ιδανικά της. Εδώ τονίζεται επίσης από τον Rawls πως η εν λόγω δομή, αφορά μια κλειστή κοινωνία, η οποία δεν έχει σχέσεις με άλλες κοινωνίες και είναι αυτάρκης.

Το δεύτερο γνώρισμα, αφορά τον τρόπο παρουσίασης της πολιτικής αντίληψης της δικαιοσύνης, καθώς αυτή εκτίθεται ως μια αυθυπόστατη θεώρηση. Ο Rawls θεωρεί πως η πολιτική αντίληψη είναι ένα άρθρωμα, το οποίο μπορεί να συναρμοστεί στα διάφορα εύλογα, περιεκτικά δόγματα που συντηρούνται στην κοινωνία, η οποία ρυθμίζεται από αυτό και μπορεί να στηριχθεί σε οποιοδήποτε από αυτά. Το τρίτο, δε, χαρακτηριστικό της πολιτικής αντίληψης περί δικαιοσύνης είναι ότι το περιεχόμενό της εφαρμόζεται με όρους κάποιων θεμελιωδών αρχών, οι οποίες θεωρείται ότι εξυπακούονται στο πλαίσιο της δημόσιας πολιτικής κουλτούρας μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Αυτό το είδος της δημόσιας κουλτούρας περικλείει τους πολιτικούς θεσμούς του συνταγματικού καθεστώτος, τις δικαστικές παραδόσεις, τα ιστορικά τεκμήρια όπως και τα δόγματα θρησκευτικής, φιλοσοφικής και ηθικής φύσεως που ανήκουν στο υπόβαθρο αυτής.

Επομένως, η δικαιοσύνη, κατά την ρωλσιανή θεωρία, δύναται να ξεκινά από τους κόλπους μιας ορισμένης πολιτικής παράδοσης και να στηρίζεται στη θεμελιώδη ιδέα της κοινωνίας ως ενός συστήματος συνεργασίας διαμέσου του χρόνου και των γενεών. Έτσι, στο πλαίσιο τόσο της πολιτικής σκέψης όσο και των πολιτικών συστημάτων, οι πολίτες αυτής της δημοκρατικής κοινωνίας δεν θεωρούν την κοινωνική τους κατάσταση σαν να ήταν μια εκ φύσεως δεδομένη και παγιωμένη κατάσταση πραγμάτων, ούτε σαν να στηριζόταν σε μία κοινωνικά θεσμοποιημένη ιεραρχία, η οποία θα δικαιολογούνταν από κάποιες θρησκευτικές ή αριστοκρατικές αξίες.

 ——————————————————————

ο Ιωάννης Π. Τζιβάρας είναι Ειδικός Επιστήμων ΔΠΘ , Dr.Juris Cand. Hannover Universitat , Αναπλ. Διδάσκων Σχολής Αξιωματικών ΕΛ.ΑΣ και επιστημονικός Συνεργάτης ΕΚΕΜΕ

Share This Post

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Captcha * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.