H Συμφωνία για την Οριοθέτηση της Υφαλοκρηπίδας μεταξύ Τουρκίας και « Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου »

map7Tον Απρίλιο, η Τουρκία υπέβαλε μια ρηματική διακοίνωση (note verbale) στο Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, καθορίζοντας τις γεωγραφικές συντεταγμένες της υφαλοκρηπίδας της στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως καθιερώθηκαν από μια συμφωνία οριοθέτησης με την « Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου » (TRNC). Η συμφωνία αυτή υπεγράφη στις 21 Σεπτεμβρίου του 2011 και επικυρώθηκε από την Τουρκική Κυβέρνηση στις 29 Ιουνίου του 2012. Με τη διαβίβαση αυτού του εγγράφου στο Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, η Τουρκία αποπειράθηκε να επιτύχει τη δημοσίευση των συμφωνηθέντων συντεταγμένων στο Δελτίο του Δικαίου της Θάλασσας (Law of the Sea Bulletin, LSB), στο οποίο δημοσιεύονται επίσημες παραδόσεις εγγράφων από τα κράτη σχετικά με το δίκαιο της θάλασσας. Παρ´ όλο που η Τουρκία δεν έχει προσχωρήσει στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (Law of the Sea Convention, LOSC), έδρασε σε συμφωνία με το άρθρο 84 (2) της Σύμβασης (δέουσα δημοσιότητα από διαγράμματα ή πίνακες γεωγραφικών συντεταγμένων σχετικά με οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας). Παρ´ολ´αυτά, η παράδοση του εγγράφου από την Τουρκία δεν καταχωρήθηκε ως επίσημη κατάθεση στην ιστοσελίδα του Τμήματος για τα Θέματα Ωκεανών και Θαλασσίου Δικαίου (Division for Ocean Affairs and the Law Of the Sea, DOALOS).

H τουρκική προσέγγιση στο καθεστώς των νήσων

Η συμφωνία οριοθέτησης περιγράφει ορισμένες από τις μακροχρόνιες θέσεις της Τουρκίας για το δίκαιο της θάλασσας. Ασχολείται μόνο με την υφαλοκρηπίδα και δεν προβλέπει την οριοθέτηση μιας Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (Exclusive Economic Zone, EEZ). Aν και δεν υπάρχει κάτι που να αποκλείει τα παράκτια κράτη από το να επιλέξουν ποιες θαλάσσιες ζώνες να διεκδικήσουν και / ή να οριοθετήσουν, η επιλογή της Τουρκίας να μην οριοθετήσει την ΑΟΖ με την «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» υποκρύπτει για την τουρκική θέση πως τα νησιά ορισμένων περιοχών (υπονοώντας τα νησιά του Αιγαίου) δε θα πρέπει να έχουν την αξίωση να διεκδικούν θαλάσσιες ζώνες από τις δικές τους -εκτός από την αιγιαλίτιδα ζώνη / χωρική θάλασσα- ή θα πρέπει να έχουν μειωμένη ικανότητα να παράγουν τέτοιες ζώνες. Αυτή η στάση διατυπώθηκε στα πλαίσια της διαφοράς μεταξύ Τουρκίας κι Ελλάδας σχετικά με την κυριαρχία επί του θαλάσσιου χώρου του Αιγαίου· από τη δεκαετία του 1970, η Τουρκία είχε υποστηρίξει πως τα νησιά του Αιγαίου βρίσκονται στην υφαλοκρηπίδα της Ανατολίας (Τουρκίας) και, ως εκ τούτου, δεν έχουν δική τους υφαλοκρηπίδα. Αυτό το ζήτημα αποτέλεσε μήλον της έριδος μεταξύ των τουρκικών και των ελληνικών αντιπροσωπειών κατά τη διάρκεια της Τρίτης Συνδιάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (United Nations Conference on the Law of the Sea III, UNCLOS III). Στο τέλος, δυνάμει του άρθρου 121 (2) της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (LOSC), η Διάσκεψη αναγνώρισε τα δικαιώματα στα νησιά να παράγουν θαλάσσιες ζώνες. Το άρθρο 121 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (LOSC) αντανακλά το εθιμικό δίκαιο [Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης (ICJ) Nicaragua v. Colombia (2012), para 13] και επομένως, εφαρμόζεται ακόμη και σε μη κράτη-μέλη.

Η δυσαρέσκεια της Τουρκίας προς τις διατάξεις για το καθεστώς των νήσων ήταν ένας από τους λόγους που καταψήφισε και δεν έχει ακόμα προσχωρήσει στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας ( LOSC). Για λόγους σαφήνειας, θα πρέπει να τονιστεί πως, όσον αφορά στη θαλάσσια οριοθέτηση, ο θαλάσσιος χώρος που ένα νησί μπορεί να διεκδικήσει ενδέχεται να μειωθεί ανάλογα με τις περιστάσεις (παραδείγματος χάριν, Αγγλο-Γαλλική Διαιτησία 1977, Τυνησία v. Λιβύη 1982, Υπόθεση Μαύρη Θάλασσα 2009, Bangladesh/Myanmar). Ως εκ τούτου, αν και κατ’ αρχήν τα νησιά δεν έχουν στερηθεί των δικαιωμάτων που τους παραχωρήθηκαν με το άρθρο 121 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας ( LOSC), ίσως να μην τους παραχωρείται πάντα απόλυτη επίτευξη οριοθέτησης των θαλασσίων συνόρων. Ωστόσο, δε μπορούν να αρνηθούν στα νησιά την ικανότητά τους να δημιουργούν θαλάσσιες ζώνες και / ή να δοθεί μειωμένη επίτευξη οριοθέτησης αυτών a priori· κάθε περίπτωση θα πρέπει να διερευνηθεί με βάση τους δικούς της μοναδικούς όρους. Εν πάσει περιπτώσει, το τουρκικό επιχείρημα πως τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου βρίσκονται στην υφαλοκρηπίδα της Τουρκίας έχει εξασθενίσει σοβαρά με την εισαγωγή της έννοιας της ΑΟΖ και την επικράτησης του «κριτηρίου της απόστασης» για τη θαλάσσια οριοθέτηση, αντί του «γεωλογικού». Το κριτήριο της απόστασης προβλέπει ότι το πλάτος του θαλάσσιου χώρου που παρέχεται σε ένα κράτος θα πρέπει να υπολογίζεται σύμφωνα με μία σταθερή απόσταση που μετράται από την ακτή. Το γεωλογικό κριτήριο, αντίθετα, θα επέτρεπε σε ένα κράτος να διεκδικήσει θαλάσσια ύδατα που κείνται πάνω από τη «φυσική προέκταση» (natural prolongation) της επικράτειάς του, ανεξαρτήτως της απόστασης από την ακτογραμμή του. Στην υπόθεση Nicaragua vs. Colombia (2012), το Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης (International Court of Justice, ICJ) έθεσε τέλος στο επιχείρημα πως τα νησιά ενός κράτους δε μπορούν να έχουν τη δική τους υφαλοκρηπίδα, επειδή βρίσκονται στην υφαλοκρηπίδα ενός άλλου κράτους:

«το Δικαστήριο δεν πιστεύει πως θα πρέπει να δοθεί κάποιο βάρος στον ισχυρισμό της Nicaragua, πως τα κολομβιανά νησιά βρίσκονται στην υφαλοκρηπίδα της Νicaragua. Έχει επανειλημμένως καταστήσει σαφές πως οι εκτιμήσεις γεωλογικής φύσεως δε σχετίζονται με τη διαδικασία οριοθέτησης μεταξύ αξιώσεων επί αλληλεπικαλυπτόμενων θαλασσίων ζωνών, εφ’ όσον αυτές (οι θαλάσσιες ζώνες) δεν υπερβαίνουν σε πλάτος τα 200 ν.μ. »

Η συμφωνία οριοθέτησης

Σύμφωνα με την πάγια θέση της πως τα νησιά δεν πρέπει να διεκδικούν εκτεταμένες θαλάσσιες ζώνες , όταν βρίσκεται απέναντί τους μεγαλύτερη ακτογραμμή, η Τουρκία έχει την άποψη ότι η Κύπρος , όντας νησί, πρέπει με τη σειρά της να έχει μικρότερο αποτέλεσμα -κατά την οριοθέτηση των θαλασσίων συνόρων της- σε σχέση με τη μεγαλύτερη τουρκική ακτογραμμή, η οποία βρίσκεται απέναντι από τη βόρεια ακτή της Κύπρου. Ως εκ τούτου, όπως προβλέπει το επιχείρημα, η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας διεξήχθη σύμφωνα με τις αρχές της επιείκειας, καταλήγοντας σε μια γραμμή οριοθέτησης πιο κοντά στην Κύπρο, γραμμή η οποία δίνει στην Τουρκία έναν εκτενέστερο θαλάσσιο χώρο από εκείνον που χορηγήθηκε στην «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου.»

Η Τουρκία σύναψε μια συμφωνία με ένα καθεστώς που καθιερώθηκε στον απόηχο της τουρκικής στρατιωτικής εισβολής στην Κύπρο το 1974, το οποίο συνεπάγεται χρήση βίας κατά παράβαση του άρθρου 2 (4) του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Η «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» εγκαθιδρύθηκε το 1983 στη Βόρεια Κύπρο, η οποία είχε καταληφθεί από τις Τούρκικες Ένοπλες Δυνάμεις από το 1974. Τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας καταδίκασαν αυτή την αποσχιστική πράξη κι επανεπιβεβαίωσαν ότι η μόνη νόμιμη κυβέρνηση στο νησί ήταν η Δημοκρατία της Κύπρου. Επιπλέον, το Ε.Δ.Δ.Α. αποφάσισε πω η «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» είναι ένα «κράτος μαριονέτα» υπό τον «ενεργό έλεγχο» της Τουρκίας.

Επίσης, το Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης ( ICJ) επιβεβαίωσε την παρανομία του καθεστώτος -που εγκαθιδρύθηκε στη Βόρειο Κύπρο- στη Συμβουλευτική Γνώμη για το Κοσσυφοπέδιο (Kosovo Advisory Opinion, para 81). Έτσι, το καθεστώς στη Βόρεια Κύπρο είναι παράνομο και δε μπορεί να διεκδικήσει κρατική υπόσταση, καθώς είναι « ένα δήθεν κράτος που εμφανίστηκε … με τη βοήθεια ξένης στρατιωτικής επέμβασης» (James Crawford, The creation of States in International Law, 2nd edition OUP 2006, p. 144).

Συνεπώς, η συμφωνία για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας μεταξύ Τουρκίας και της αποσχισθείσας «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου» δεν είναι έγκυρη υπό το διεθνές δίκαιο, καθώς το τελευταίο συμβαλλόμενο μέρος δεν αποτελεί νόμιμη κρατική οντότητα. Έτσι, δε μπορεί να γίνει δεκτή από το Τμήμα για τα Θέματα Ωκεανών και Θαλασσίου Δικαίου (Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea, DOALOS) ως μια νόμιμη υποβολή και να δημοσιευθεί στο Δελτίο για το Δίκαιο της Θάλασσας ( Law of the Sea Bulletin, LSB). Όπως ήταν αναμενόμενο, η παραπάνω εξέλιξη προκάλεσε την αντίδραση της Δημοκρατίας της Κύπρου και της Ελλάδας, των οποίων οι κυβερνήσεις αποδοκίμασαν την υποβολή κι έκριναν τη συμφωνία απαράδεκτη.

Ένα άλλο αμφιλεγόμενο ζήτημα που πρέπει να εξεταστεί είναι το, εάν αυτή η συμφωνία θα είναι δεσμευτική για τη Δημοκρατία της Κύπρου. Περαιτέρω, θα είναι ενδιαφέρον να δούμε, αν η Τουρκία θα είναι πρόθυμη να συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης θαλασσίων συνόρων με την Ελλάδα στο Αιγαίο/Ανατολική Μεσόγειο, λαμβάνοντας υπόψη την ανακάλυψη αποθεμάτων υδρογονάνθρακα εκεί και αν ναι, σύμφωνα με ποια μέθοδο θα επιτευχθούν αυτές οι οριοθετήσεις.

Αυτό το περιστατικό καταδεικνύει τον καίριο ρόλο που το διεθνές δίκαιο μπορεί να διαδραματίσει στις διεθνείς σχέσεις. Η Τουρκία, ένα μη κράτος-μέλος της Σύμβασης του Δικαίου της Θάλασσας ( LOSC), συνειδητοποίησε ότι, εάν δεν ενεργούσε σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, η συμφωνία οριοθέτησης ουδεμία νομική υπόσταση θα είχε. Ως εκ τούτου, ακολούθησε τους κανόνες που ορίζονται από τη Σύμβαση του Δικαίου της Θάλασσας με την κατάθεση των γεωγραφικών συντεταγμένων της υφαλοκρηπίδας , φιλοδοξώντας να νομιμοποιήσει τη συμφωνία, ακόμη κι αν η εν λόγω πράξη δε μπορεί να έχει νόμιμες συνέπειες λόγω της παρανομίας της «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου.» Αν και μη κράτος-μέλος της Σύμβασης του Δικαίου της Θάλασσας, η Τουρκία ήταν πρόθυμη ή εξαναγκασμένη να συμμορφωθεί προς τους κανόνες με τους οποίους διαφωνεί, προκειμένου να προωθήσει τα συμφέροντά της. Επιπλέον, αυτό το περιστατικό ενισχύει το επιχείρημα πως με το να τηρεί τους κανόνες του διεθνούς δικαίου είναι ο καλύτερος τρόπος για τα κράτη να επιδιώξουν τα νόμιμα δικαιώματά τους. Το δίκαιο της θάλασσας πρέπει να είναι το εργαλείο για την επίλυση διαφωνιών σε θαλάσσιες υποθέσεις στην περιοχή, ειδικά εν όψει της ανακάλυψης νέων πηγών πετρελαίου και φυσικού αερίου και των επικείμενων οφελών που επιφυλάσσουν για τα κράτη της περιοχής.

Πηγή: ejiltalk.org

Μετάφραση & Επιμέλεια : Χρυσάνθη Καρβουνιάρη

Share This Post

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Captcha * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.