H νομική φύση των ονομάτων χώρου (domain names)

γράφει η Μαριάννα ΚατρακάζηInternet auction

Εν όψει της ολοένα αυξανόμενης χρήσης του διαδικτύου ως δίαυλο επικοινωνίας, το παρόν άρθρο έχει σκοπό να διαλευκάνει την νομική φύση των ηλεκτρονικών διευθύνσεων μέσω των οποίων διενεργούνται οι συναλλαγές στον διαδικτυακό χώρο, ήτοι τα ονόματα χώρου (αγγλ. Domain Νames). Ξεκινώντας από μία απλή παρουσίαση αυτών, θα αναπτύξουμε την νομική διάστασή τους. Περαιτέρω, θα προχωρήσουμε στις διαφορές που προκύπτουν κατά την χρήση των ονομάτων χώρου στις συναλλαγές και στον τρόπο διευθέτησής τους.

To domain name αποτελείται από τη συστοιχία τεσσάρων αριθμών από το 0 μέχρι το 255 που χωρίζονται μεταξύ τους με μία τελεία. Η συστοιχία αυτή συνιστά την ταυτότητα του ηλεκτρονικού υπολογιστή και ονομάζεται αριθμός IP (Internet Protocol Number). Η απορρέουσα δυσκολία απομνημόνευσης των αριθμών αυτών οδήγησε στην επιλογή μιας περισσότερο εύληπτης ονομασίας που απαρτίζεται από γράμματα ή από συνδυασμό γραμμάτων και αριθμών. Αυτή λοιπόν η εναλλακτική επιλογή συνιστά τα ονόματα χώρου. Επομένως, οιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που επιθυμεί την παρουσία του στον κυβερνοχώρο πρέπει να επιλέξει έναν ειδικό κωδικό που συνιστά πρωτόκολλο επικοινωνίας των συνδεδεμένων ηλεκτρονικών υπολογιστών σε όλο τον κόσμο. Ο κωδικός αυτός, που αποτελεί το domain name, βρίσκεται στο χώρο πάνω από το πεδίο όπου εμφανίζεται η ιστοσελίδα, και μέσω αυτού εξειδικεύεται η δραστηριότητα του φυσικού ή νομικού προσώπου στο διαδίκτυο[1]. Παρά την παγκόσμια εμβέλεια των ονομάτων χώρου, η εκμετάλλευσή τους έχει επιμεριστεί σε διάφορες γεωγραφικές περιοχές[2]. Στον ελλαδικό χώρο, έχουν παραχωρηθεί τα ονόματα χώρου με 2ο και 3ο επίπεδο την κατάληξη [.gr], τη διαχείριση των οποίων έχει αναλάβει το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας- Ινστιτούτο Πληροφορικής, (ΙΠ-ΙΤΕ), ενώ αρμόδια για την εκχώρηση των ονομάτων χώρου στους εκάστοτε αιτούντες είναι η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ) [3].

Η καταλυτική παρουσία των domain names στον κυβερνοχώρο δεν άφησε ανεπηρέαστο το νομικό κόσμο, στους κόλπους του οποίου διατυπώθηκαν πλείστες απόψεις σχετικά με  τη νομική φύση τους[4]. Εκκινώντας από τη φύση του δικαιώματος επί του ονόματος χώρου σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο, διαπιστώνεται ότι το αντικείμενο του δικαιώματος είναι ένα άυλο αγαθό[5], που έγκειται στην ικανότητα εξατομίκευσης ενός μεμονωμένου ηλεκτρονικού υπολογιστή μέσω συγκεκριμένων αλφαριθμητικών στοιχείων, τα οποία επιτρέπουν παράλληλα στον φορέα τους να χρησιμοποιεί τα πρωτόκολλα και τις υπηρεσίες του διαδικτύου. Σε ακολουθία με τις οικείες νομοθετικές διατάξεις, τα άυλα αγαθά έχουν καθιερωθεί ως εξουσιαστικά δικαιώματα[6], μεταξύ του φορέα και των δικαιωμάτων υφίσταται ex lege άμεσος δεσμός, ο οποίος ενεργεί έναντι κάθε προσβολέα (erga omnes), επομένως δημιουργείται δικαίωμα με θετικό και αρνητικό περιεχόμενο. Με την εκχώρηση του ονόματος χώρου, ο φορέας αποκτά αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης του[7], και, σε αντιστοιχία με το δίκαιο των σημάτων[8], η αποκλειστικότητα στη χρήση καθιστά το δικαίωμα απόλυτο. Επιπλέον, τα άυλα αγαθά είναι αυτοτελή έναντι της προσωπικότητας του φορέα τους. Επομένως, και το δικαίωμα επί του ονόματος χώρου είναι αυτοτελές, όπως άλλωστε συνάγεται και από την εκ του νόμου δυνατότητα μεταβίβασής του[9]. Λόγω του απόλυτου χαρακτήρα του, το δικαίωμα επί του ονόματος χώρου υπόκειται σε δημοσιότητα. Πιο συγκεκριμένα, τα καταχωρηθέντα ονόματα χώρου δημοσιεύονται στο Μητρώο, ήτοι σε ηλεκτρονική βάση δεδομένων που διαθέτει το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας- Ινστιτούτο Πληροφορικής με έδρα το Ηράκλειο Κρήτης. Εντούτοις, μολονότι το δικαίωμα στο όνομα χώρου είναι απόλυτο, η παρεχόμενη σε αυτό προστασία είναι σχετική, καθώς η χρονική ισχύς του είναι περιορισμένη[10], ενώ δύναται να διαγραφεί ακόμη και πριν την ημερομηνία λήξης του σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, οι οποίες θα αναλυθούν κατωτέρω.

Με γνώμονα τα ανωτέρω, προκύπτει ότι το domain name ως άυλο αγαθό προσεγγίζει την φύση αφενός των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και αφετέρου των διακριτικών γνωρισμάτων, όπως αυτά προστατεύονται από το δίκαιο της βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Αρχικά, όσον αφορά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, έχει γίνει κοινώς αποδεκτό ότι το όνομα χώρου δεν δύναται να ενταχθεί στο ίδιο ρυθμιστικό πεδίο με αυτά, πρώτον διότι δεν καλύπτει επιστημονικές και αισθητικές ανάγκες του ανθρώπου και δεύτερον γιατί είναι δύσκολο να υπαχθεί στην έννοια του έργου, αφού πρόκειται για ηλεκτρονική διεύθυνση στο διαδίκτυο που δεν καλύπτει το κριτήριο της πρωτοτυπίας και ως εκ τούτου ταυτίζεται περισσότερο με τα διακριτικά γνωρίσματα[11]. Σε περίπτωση βέβαια που διαθέτουν πρωτοτυπία, δεν αποκλείεται η προστασία τους κατά το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας, όπως ισχύει και για τον τίτλο του εντύπου. Περαιτέρω, με την εκχώρηση των ονομάτων χώρου δεν αναγνωρίζεται κάποια εφευρετική ιδέα, η οποία να καλύπτει υλική ανάγκη. Το domain name δεν είναι μέσο προς επίτευξη ενός τεχνικού αποτελέσματος γιατί σε άκρως τεχνικούς όρους για τη χρήση υπηρεσιών και πρωτοκόλλων του Διαδικτύου σημασία έχει η Διεύθυνση Πρωτοκόλλου Διαδικτύου (IP address) στην οποία αντιστοιχεί το domain name και όχι αυτό καθ’ εαυτό. Επομένως, την τεχνική λειτουργία που επιτελεί η συγκεκριμένη ένδειξη μπορεί να την επιτελέσει και οποιαδήποτε άλλη όταν αντιστοιχεί με την IP διεύθυνση, η δε μονοπώλησή της από τον δικαιούχο του domain name δεν καθιστά αδύνατο για τους λοιπούς ανταγωνιστές να εξατομικεύσουν τον υπολογιστή τους με τη χρήση οποιαδήποτε άλλης ένδειξης[12]. Αντιθέτως, τα διακριτικά γνωρίσματα βρίσκονται σε μεγαλύτερη συνάφεια με τα ονόματα χώρου, καθώς και τα δύο έχουν μία εξατομικευτική και αναγνωριστική λειτουργία. Η εξατομικευτική λειτουργία του domain name προκύπτει από το γεγονός ότι όταν ο χρήστης πληκτρολογεί το domain name σε μία μηχανή αναζήτησης ή στο πεδίο της ηλεκτρονικής διεύθυνσης πάνω από την ιστοσελίδα, δεν επιδιώκει να επικοινωνήσει με έναν υπολογιστή[13], αλλά επιθυμεί να βρεθεί σε έναν συγκεκριμένο διαδικτυακό τόπο, όπου μπορεί να λάβει οιεσδήποτε πληροφορίες, υπηρεσίες, ή και να αγοράσει προϊόντα για την ικανοποίηση των αναγκών του. Σε μία πρώτη προσέγγιση, η νομολογία δέχεται ότι το όνομα χώρου δεν μπορεί κατ’ αρχήν να ταυτιστεί με την εμπορική επωνυμία, τον διακριτικό τίτλο και το εμπορικό σήμα. Ωστόσο, στην περίπτωση που αυτό χρησιμοποιείται επί μακρόν ως διακριτικό στοιχείο για το πρόσωπο ή την επιχείρηση στο διαδίκτυο, αποτελεί έναν οιονεί διακριτικό τίτλο και σήμα το οποίο χαίρει της ίδιας προστασίας με τα διακριτικά γνωρίσματα του υλικού κόσμου[14]. Στην ίδια συλλογιστική πορεία συμβαδίζει και η άποψη ότι οι κάτοχοι “domain name” στην πράξη εμφανίζονται στο διαδίκτυο με τα ίδια διακριτικά γνωρίσματα που τους κατέστησαν γνωστούς στον υλικό κόσμο, δηλαδή χρησιμοποιούν το όνομα, την επωνυμία ή το σήμα τους[15]. Ομοίως με τον τρόπο κτήσης δικαιώματος επί διακριτικού γνωρίσματος του άρθρου 13 του Ν. 146/14 που συνίσταται στην πραγματική χρήση του στις οικείες συναλλαγές (ουσιαστικό σύστημα)[16], κριτήριο κομβικής σημασίας για την αναγωγή των ονομάτων χώρου σε διακριτικά γνωρίσματα είναι ο βαθμός καθιέρωσής τους στις συναλλαγές. Συνοψίζοντας τα ανωτέρω, αναφέρεται χαρακτηριστικά η άποψη του Διεθνούς Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας (WIPO) σχετικά με την μετάβαση του domain name από απλή ένδειξη με καθαρά τεχνική λειτουργία σε οιονεί διακριτικό γνώρισμα: «ενώ σχεδιάστηκαν για να επιτελούν τη λειτουργία παροχής της ικανότητας στους χρήστες να εντοπίζουν υπολογιστές με ευκολία χωρίς την ανάγκη να ανατρέχουν σε IP Διεύθυνση, τα domain names απέκτησαν μία περαιτέρω σημασία ως ενδείξεις που ταυτοποιούν επιχειρήσεις ή πρόσωπα, και ως τέτοια έχουν έλθει σε σύγκρουση με το σύστημα των ενδείξεων που ταυτοποιούσαν τις επιχειρήσεις πριν την άφιξη του διαδικτύου και οι οποίες προστατεύονται με δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας»[17].

Έχοντας διασαφηνίσει τον χαρακτήρα των ονομάτων χώρου ως sui generis διακριτικά γνωρίσματα, και αφορμώμενοι από την ανωτέρω αναφορά του Διεθνούς Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας στη σύγκρουση ανάμεσα στα διακριτικά γνωρίσματα του υλικού κόσμου και τα ονόματα χώρου, προχωρούμε στην αποτύπωση των συγκρούσεων που ανακύπτουν μεταξύ τους και των τρόπων επίλυσής τους. Σύγκρουση υφίσταται όταν ένα όνομα χώρου ταυτίζεται λεκτικά ή ομοιάζει σε βαθμό που να προκαλείται σύγχυση με διακριτικό γνώρισμα του υλικού κόσμου. Κίνδυνος συγχύσεως (υπό στενή έννοια) υπάρχει όταν το ενδιαφερόμενο κοινό ταυτίζει, πλήρως ή εν μέρει, δύο διακριτικά γνωρίσματα που διακρίνουν διαφορετικές υπηρεσίες ή εμπορεύματα και θεωρεί εσφαλμένως ότι προέρχονται από μία και την αυτή επιχείρηση, λαμβάνονταν υπ’ όψιν ότι για τον για τον κίνδυνο συγχύσεως σημασία έχει: α) η συνολική εντύπωση που προκαλούν στους συναλλασσομένους τα εκάστοτε συγκρινόμενα σήματα και όχι οι λεπτομέρειες ή τα συστατικά μέρη τους, β) η αντίληψη του μέσου, δηλαδή με μέτριες γνώσεις και παρατηρητικότητα, καταναλωτή, για το οποίο προορίζεται εμπόρευμα ή υπηρεσία[18]. Άλλωστε, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, μία από τις προϋποθέσεις για τις οποίες ένα όνομα χώρου δύναται να διαγραφεί μετά από αίτηση του ενδιαφερόμενου στην Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων είναι όταν «το μεταβλητό πεδίο Ονόματος Χώρου με κατάληξη .gr είναι ίδιο ή παρόμοιο σε σημείο σύγχυσης με όνομα για το οποίο υφίσταται δικαίωμα βάσει εθνικής ή κοινοτικής νομοθεσίας […]»[19].  Στην περίπτωση αυτή υπερισχύει εκείνο το οποίο καθιερώθηκε πρώτο στις συναλλαγές, σύμφωνα με την αρχή της χρονικής προτεραιότητας (κατά τον κανόνα prior in tempore, potior in jure)[20]. Η διαδικτυακή προτεραιότητα δεν υπερισχύει της αρχής της χρονικής προτεραιότητας, όπως αυτή είναι γνωστή και ισχύει στο δίκαιο της Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας. Έτσι η χρονική προτεραιότητα κρίνεται βάσει του χρονικού σημείου γεννήσεως του δικαιώματος επί του διακριτικού γνωρίσματος[21]. Πάντως, το domain name μπορεί να συγκρουστεί και με μεταγενέστερο διακριτικό γνώρισμα του άρθρου 13 Ν. 146/1914 ή με μεταγενέστερο σήμα. Και η σύγκρουση αυτή θα αρθεί αντίστοιχα με βάση την αρχή της χρονικής προτεραιότητας και την αρχή της ισοτιμίας των διακριτικών γνωρισμάτων.

Η νομική επιστήμη ως εμπροσθοφυλακή του κοινωνικού γίγνεσθαι, παρουσιάζει αέναη εξέλιξη και συμπορεύεται με την τεχνολογική πρόοδο. Στο κείμενο αυτό διαφαίνεται με ενάργεια τρόπος με τον οποίο ένα κατεξοχήν «συμβατικό» δίκαιο, όπως εν προκειμένω ο αθέμιτος ανταγωνισμός, μπορεί να αποτελέσει γόνιμο έδαφος για την παραγωγή νέων κανόνων δικαίου στο χώρο του διαδικτύου, μέσω της διασταλτικής ερμηνείας του. Με τον τρόπο αυτό η νομική επιστήμη επιτυγχάνει να ανταπεξέλθει στις προκλήσεις των καιρών και να ρυθμίσει πρωτόγνωρους -μέχρι πρότινος- τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας.

*η Μαριάννα Κατρακάζη  είναι ασκούμενη δικηγόρος σε ΕΕΤΤ (Εθνική επιτροπή τηλεπικοινωνιών και ταχυδρομειων)

 


[1] Βλ. Καράκωστα, Δίκαιο και Internet, σελ. 26 επ., Άνθιμο, Εισαγωγή στην προβληματική του domain name, ΔΕΕ 1999, σελ .817.

[2] Βλ. Άνθιμο, Προστασία διακριτικών γνωρισμάτων στον κυβερνοχώρο, ΕπισκΕΔ 1999, σελ. 1048.

[3] ΦΕΚ 593/14-4-2011, Κανονισμός Διαχείρισης και Εκχώρησης Ονομάτων Χώρου ( Domain names) με κατάληξη .gr, άρθρο 1, Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων

[4] Αντωνόπουλος, Βιομηχανική Ιδιοκτησία, αρ. 395.

[5] Κατά τον Αντωνόπουλο, η φύση του domain name είναι «άυλου αγαθού με παγκόσμια εμβέλεια» Αντωνόπουλος, Βιομηχανική Ιδιοκτησία, αρ. 401.

[6] Το domain name και οι προϋποθέσεις αναγωγής του σε διακριτικό γνώρισμα, Μελέτες Εμπορικού και Ναυτικού Δικαίου, Χρύσα Ξουραφά, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, σελ. 204.

[7] ΦΕΚ 593/14-4-2011, Κανονισμός Διαχείρισης και Εκχώρησης Ονομάτων Χώρου ( Domain names) με κατάληξη .gr, άρθρο 4§1, 5, Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων.

[8] Ν. Ρόκας, Δίκαιον Σημάτων, σ. 13.

[9] ΦΕΚ 593/14-4-2011, Κανονισμός Διαχείρισης και Εκχώρησης Ονομάτων Χώρου ( Domain names) με κατάληξη .gr, άρθρο 14, Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων.

[10] Το δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης διαρκεί για δύο χρόνια ενώ το δικαίωμα δέσμευσης διαρκεί για επιπλέον 15 μέρες από τη λήξη του δικαιώματος αποκλειστικής χρήσης. ΦΕΚ 593/14-4-2011, Κανονισμός Διαχείρισης και Εκχώρησης Ονομάτων Χώρου ( Domain names) με κατάληξη .gr, άρθρο 13§1, Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων

[11] Καλλινίκου, Πνευματική Ιδιοκτησία και Internet, σ. 40.

[12] Το domain name και οι προϋποθέσεις αναγωγής του σε διακριτικό γνώρισμα, Μελέτες Εμπορικού και Ναυτικού Δικαίου, Χρύσα Ξουραφά, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, σελ. 202.

[13] Βλ. Τουντόπουλο, παρατ. σε ΜΠρΣυρ 637/1999, ΔΕΕ 1999,1276 (1278), Τουντόπουλο/Χατζόπουλο, σ. 30, Ιγγλεζάκη, παρατ. σε ΜΠΑ 9485/2000, ΕπισκΕΔ 2000, 1109 (1112)

[14] ΑΠ 371/2012, ΕφΠειρ. 608/2009 (ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών)

[15] ΠΠΑ 3359/2003, ΕΕμπΔ 2003, 695 (698)

[16] Το domain name και οι προϋποθέσεις αναγωγής του σε διακριτικό γνώρισμα, Μελέτες Εμπορικού και Ναυτικού Δικαίου, Χρύσα Ξουραφά, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, σελ. 266, Τζουγανάτος, εις Αθέμιτος Ανταγωνισμός, (Επιμ. Ύλης Ν. Ρόκας), άρθρα 13-15 αρ. 8

[17] WIPO, First Report, σ.ν, Το domain name και οι προϋποθέσεις αναγωγής του σε διακριτικό γνώρισμα, Μελέτες Εμπορικού και Ναυτικού Δικαίου, Χρύσα Ξουραφά, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, σελ. 253.

[18] ΑΠ 1604/2003, ΕλλΔνη 45.807, ΕφΑθ 4008/2006 ΔΕΕ 2007.183

[19]ΦΕΚ 593/14-4-2011, Κανονισμός Διαχείρισης και Εκχώρησης Ονομάτων Χώρου ( Domain names) με κατάληξη .gr, άρθρο 8§1 ii, Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων

[20]Βλ. Αντωνόπουλο, Βιομηχανική Ιδιοκτησία, 2002, παρ. 218 επ, Μ.Θ. Μαρίνο, Αθέμιτος Ανταγωνισμός, 2002, παρ. 446 επ, ΑΠ 606/2005 ΕΕμπΔ 2005, 810, ΕφΑθ 3746/2001 ΔΕΕ 2001.853,ΜονΠρΑθ 1250/2000 ΕΕμπΔ 51.386

[21] Β. Αντωνόπουλου, ό.π., κεφ.Β΄, άρθρα 391-296, σελ. 385-390

Share This Post

One Response to H νομική φύση των ονομάτων χώρου (domain names)

  1. Pingback: Domain Names: Cybersquatting | suit.gr

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Captcha * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.