Είναι το ISIS κράτος σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο;

Γράφει η Κρίκη Λυδία

Η ομάδα Islamic State of Iraq and the Levant (Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και του Λεβάντε – όπου ως Λεβάντε νοείται η Συρία -ISIL), ή αλλιώς  Islamic State of Iraq and Syria (Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και της Συρίας -ISIS) ή όπως το ίδιο αυτοαποκαλείται, Islamic State (Ισλαμικό Κράτος-IS), είναι κατ’ αρχήν μία ακραία σουνιτική επαναστατική οργάνωση, φέρουσα τα στοιχεία εξτρεμιστικού και τζιχαντιστικού χαρακτήρα στις επιθέσεις της, ορμώμενη από το Ιράκ και τη Συρία, όπου ελέγχει τμήμα των εδαφών. Η ίδια ισχυρίζεται ότι είναι κράτος ή ακριβέστερα χαλιφάτο – πάντως μη αναγνωρισμένο. Μάλιστα, το ίδιο το Συμβούλιο Ασφαλείας στο Ψήφισμα 2170 αναφέρεται στο »Islamic State», παραπέμποντας ευθέως σε »κράτος». Όμως, αυτός ο χαρακτηρισμός σίγουρα δεν πρέπει να ληφθεί υπ’ όψιν αξιωματικά, ακόμη κι αν προέρχεται από ένα σώμα όπως το Συμβούλιο Ασφαλείας. Για να εξετάσουμε εάν το ISIS είναι όντως κράτος, θα πρέπει να εφαρμόσουμε τα κριτήρια που απαριθμούνται στη Συνθήκη του Μοντεβιδέο, την κωδικοποιητική για τη θεωρία της κρατικής υπόστασης συνθήκη. Σύμφωνα με αυτήν, για να θεωρηθεί μία οντότητα ως κράτος, θα πρέπει να πληροί τέσσερα κριτήρια, δηλαδή: α) μόνιμο πληθυσμό, β) ορισμένη επικράτεια, γ) οργανωμένη εξουσία, και δ) γενικότερα, μία ικανότητα να αναπτύσσει διεθνείς σχέσεις με τα άλλα κράτη. Όπως εύκολα κατανοεί κανείς με μία σύντομη ανασκόπηση των κριτηρίων, το ISIS δεν μπορεί να θεωρηθεί κράτος κατά τις επιταγές του εθιμικού διεθνούς δικαίου που αποκρυσταλλώνει η Συνθήκη του Μοντεβιδέο. Ως προς τα κριτήρια του μόνιμου πληθυσμού και της καθορισμένης επικράτειας, αυτά είναι ξεκάθαρο πως εκλείπουν. Το ISIS βέβαια, όπως προείπαμε, ελέγχει τμήματα εδαφών σε πολλά επιμέρους κράτη, όμως τα εδάφη αυτά δεν του ανήκουν, απλά τελούν υπό κατοχή ( occupation). Δεν είναι, δηλαδή, υπό την κυριαρχία του , αλλά απλά το ISIS ασκεί επ’ αυτών έλεγχο, χωρίς τη συγκατάθεση του κυρίαρχου κράτους. Η κατοχή έχει επιπλέον, προσωρινό χαρακτήρα, και ακολουθεί μετά από στρατιωτική επιχείρηση. Συνεπώς, είναι σαφές πως το ISIS δεν ανταποκρίνεται στα κριτήρια της επικράτειας και του πληθυσμού, αφού ελέγχει μόνον περιορισμένα εδάφη υπό κατοχή, και άρα δεν έχει και λαό. Από την άλλη, το ISIS έχει, βέβαια, ένα είδος οργανωμένης εξουσίας ( με εξέχουσα την προσωπικότητα του Abu Bakr Al – Baghdadi, του ηγέτη της οργάνωσης), η οποία θα μπορούσε, ίσως, να αντιπαραβληθεί με αυτή ενός κράτους. Είναι, όμως, τελικά, το μόνο στοιχείο από αυτά που η Συνθήκη του Μοντεβιδέο απαιτεί για να περιβληθεί την κρατική υπόσταση μία οποιουδήποτε είδους οντότητα, αφού και το τελευταίο στοιχείο , αυτό της σχέσεως με άλλα κράτη δεν πληρούται. Εν τέλει, το ίδιο το ISIS αυτοανακηρύσσεται κράτος, όμως θα πρέπει αυτό να προσμετράται από έναν τόσο νευραλγικό για την παγκόσμια ειρήνη και ασφάλεια θεσμό όπως το Συμβούλιο 11 Ασφαλείας; Το ότι το τελευταίο χρησιμοποίησε τον όρο »Ισλαμικό Κράτος» στο Ψήφισμα 2170 είναι μάλλον μία πράξη της οποίας οι συνέπειες δεν είχαν μελετηθεί εις βάθος. Εφ’ όσον το ISIS δεν μπορεί να θεωρηθεί κατά το διεθνές δίκαιο »κράτος», τότε και το Συμβούλιο Ασφαλείας δε θα έπρεπε να προβαίνει άκριτα στην υιοθέτηση όρων που μία τρομοκρατική οργάνωση επικαλείται αυθαίρετα. Τελικώς, το »Ισλαμικό Κράτος στο Ιράκ και το Λεβάντε» δεν μπορεί να θεωρηθεί κράτος κατά την κυριολεξία του δημοσίου διεθνούς δικαίου. Ως προς τα υπόλοιπα ζητήματα ταυτότητας της οργάνωσης, το ISIL θεωρείται ως μία »ομάδα απόσχισης» (»splinter group») από την Αλ Κάιντα, την »μητέρα- οργάνωση», η οποία όμως έχει αποκηρύξει πλέον την ομάδα. Γεγονός είναι ότι μέχρι τις 3 Φεβρουαρίου 2014 το ISIS είχε στενούς δεσμούς με την Αλ-Κάιντα. Μετά από μία διαμάχη εξουσίας 8 μηνών, όμως, η Αλ-Κάιντα έκοψε όλους τους δεσμούς με την ομάδα, ισχυριζόμενη »αποτυχία να συνεννοηθεί» και »τρομερή αδιαλλαξία». Οι φιλοδοξίες του Baghdadi να αποκτήσει ολοένα και μεγαλύτερο έλεγχο στην οργάνωση Μέτωπο Αλ Νούσρα (το επίσημο παρακλάδι της Αλ Κάιντα στη Συρία- βλ. παρακάτω), ανάγκασε πριν λίγο καιρό τον αρχηγό της Αλ Κάιντα, Αϊμάν αλ Ζαουάχρι, να ανακηρύξει το Μέτωπο Αλ Νούσρα ως τη μόνη πτέρυγα του δικτύου στη Συρία, συνιστώντας στο ISIL να περιορίσει τις δραστηριότητες του στο Ιράκ και να παραιτηθεί από τον αγώνα στη Συρία1. Ο Baghdadi διαφώνησε με τον Αλ Ζαουάχρι, σχετικά με το διαχωρισμό του ένοπλου αγώνα σε κάθε χώρα, οπότε η Αλ Κάιντα διέκοψε τις σχέσεις της με το ISIS, που πλέον μάχεται αυτόνομα για τη δημιουργία ενός νέου «χαλιφάτου» στο Ιράκ και τη Συρία. Το ISIS, δε, είναι πλέον η οικονομικά ισχυρότερη τρομοκρατική οργάνωση παγκοσμίως, αφού με την κατάληψη της Μοσούλης πολλές τράπεζες έπεσαν θύματα των εξτρεμιστών, οι οποίοι έτσι έβαλαν στο ταμείο της οργάνωσης τους ποσό που κατά ορισμένους υπολογισμούς υπερβαίνει τα 300 εκατομμύρια ευρώ. Γενικά, τα έσοδα της οργάνωσης υπολογίζονται παραπάνω από 2 δις δολάρια και προέρχονται από λαθρεμπόριο πετρελαίου και αρχαιοτήτων, δουλεμπόριο, ληστείες τραπεζών, απαγωγές και άλλες ενέργειες που δεν προσιδιάζουν σε ανεκτούς από το δίκαιο και τα χρηστά ήθη σκοπούς.

Κατά τα λοιπά, η οργάνωση είναι ιδιαίτερα ενεργή, αριθμώντας περίπου 10.000 μέλη, με τους πιο συντηρητικούς υπολογισμούς, ή και 20.000 με τους πλέον τολμηρούς. Συνολικά, το ISIS εκτιμάται ως η μεγαλύτερη απειλή από πλευράς τρομοκρατίας σήμερα, ξεπερνώντας σαφώς σε ένταση αυτήν της Αλ Κάιντα, λόγω των πολλών  χρημάτων και όπλων που διαθέτει, του πλήθους των μαχητών του και της συγκεντρωτικής διοίκησής του, η οποία πάντως έχει κυρίως περιφερειακές επιδιώξεις, κι όχι στόχους που επικεντρώνονται στη Δύση, αφού σκοπεύει την ανατροπή των κυβερνήσεων των κρατών στα οποία εκτείνεται η δράση του. Πάντως, τα Ηνωμένα Έθνη έχουν κατηγορήσει την ομάδα για κακοποιήσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και η Διεθνής Αμνηστία έχει αναφέρει »εθνοκαθάρσεις» από την οργάνωση σε »ιστορικής κλίμακας έκταση». Η ομάδα έχει οριστεί, επίσης, ως τρομοκρατική οργάνωση από τα Ηνωμένα Έθνη, τη Διεθνή Αμνηστία, και πολλά κράτη, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Η.Π.Α.

Το μέτωπο Αλ-Νούσρα («The Support Front for the People of Al-Sham»), τώρα, είναι ένας κλάδος της Αλ-Κάιντα, που δρα στη Συρία και στο Λίβανο. Η ομάδα ανακοίνωσε το σχηματισμό της στις   23 Ιανουαρίου 2012, κατά τη διάρκεια του Συριακού Εμφυλίου Πολέμου. Από τότε, έχει χαρακτηριστεί ως η πιο επιθετική και επιτυχημένη και μία από τις πιο αποτελεσματικές επαναστατικές δυνάμεις στη Συρία -μέχρι την εμφάνιση του ISIS, βέβαια. Και αυτή η ομάδα έχει χαρακτηριστεί ως τρομοκρατική οργάνωση από τα Ηνωμένα Έθνη και πολλά κράτη. Αριθμεί περίπου 5.000 μέλη, ενώ τα έσοδά της εικάζεται ότι προέρχονται από ανεξάρτητους χρηματοδότες στη Σαουδική Αραβία, το Λίβανο, τη Βρετανία, το Πακιστάν και τη Γαλλία.

* η Κρίκη Λυδία είναι φοιτήτρια Νομικής Σχολής Αθηνών

 

Share This Post

One Response to Είναι το ISIS κράτος σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο;

  1. Michael Απάντηση

    05/10/2015 at 20:25

    Καταπληκτική αναφορά. Ωραία μελέτη.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Captcha * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.